هوش مصنوعی چگونه چهره بورس‌های نوظهور را تغییر داده است؟

بازارهای نوظهور دیگر فقط با قیمت کالاها، رشد اقتصاد جهان، نرخ بهره و قدرت دلار توضیح داده نمی‌شوند. موج سرمایه‌گذاری در هوش مصنوعی، شرکت‌های نیمه‌رسانا و زیرساخت مراکز داده را به بازیگران اصلی بعضی شاخص‌ها تبدیل کرده است. این تغییر برای سرمایه‌گذار ایرانی هم مهم است؛ زیرا دسترسی محدود به بازارهای خارجی، هزینه تبدیل ارز و نوسان دلار می‌تواند ریسک تمرکز این بازارها را تشدید کند.

پاسخ کوتاه

رونق هوش مصنوعی سودآوری تعداد محدودی از شرکت‌های آسیایی را بالا برده، اما هم‌زمان شاخص‌های بازارهای نوظهور را وابسته‌تر به همان چند سهم کرده است. بنابراین رشد یک شاخص گسترده الزاما به معنای رونق عمومی شرکت‌های حاضر در آن نیست و باید ترکیب شاخص، تمرکز و ابزارهای اهرمی نیز بررسی شود.

بازاری که دیگر قدیمی نیست

در گذشته، تحلیل بازارهای نوظهور معمولا از چند متغیر کلان آغاز می‌شد: قیمت مواد خام، رشد جهانی، نرخ‌های بهره و جهت حرکت دلار آمریکا. این عوامل همچنان مهم‌اند، اما اکنون برای توضیح عملکرد بازار کافی نیستند. سرمایه‌گذار باید علاوه بر اقتصاد کلان، زنجیره تولید تراشه، حافظه‌های پیشرفته، هزینه‌کرد مراکز داده و قدرت قیمت‌گذاری شرکت‌های فناوری را هم بشناسد.

این دگرگونی مرز میان تحلیل بازار نوظهور و تحلیل صنعت فناوری را کمرنگ کرده است. شرکتی که از تقاضای جهانی هوش مصنوعی بهره می‌برد ممکن است از چرخه اقتصادی کشور محل فعالیت خود فاصله بگیرد؛ در نتیجه، شاخص ملی نیز تصویری متفاوت از اقتصاد داخلی آن کشور ارائه دهد.

رشد شاخص، رکود اکثریت

بر اساس داده‌های منبع تا پایان ژوئیه ۲۰۲۶، تنها حدود ۱۰ درصد از نمادهای شاخص MSCI بازارهای نوظهور در آن سال عملکردی بهتر از شاخص داشتند. در همان زمان، بازده شرکت میانه بازار از ابتدای سال منفی بود. یعنی بخش بزرگی از رشد شاخص را گروه کوچکی از برندگان ساخته بود.

این همان ریسک تمرکز است: هرچه وزن چند شرکت بزرگ‌تر شود، سرنوشت شاخص بیشتر به درآمد، ارزش‌گذاری و احساسات پیرامون همان شرکت‌ها گره می‌خورد. تنوع ظاهری یک صندوق شاخصی نیز ممکن است گمراه‌کننده باشد؛ وجود تعداد زیادی سهم لزوما به معنای توزیع متعادل ریسک نیست.

کره جنوبی زیر ذره‌بین

شرکت‌هایی مانند TSMC، سامسونگ الکترونیکس و SK Hynix از افزایش تقاضا برای حافظه با پهنای باند بالا، DRAM پیشرفته و زیرساخت مراکز داده بهره برده‌اند. منبع می‌گوید برآورد سود هر سهم شاخص MSCI کره برای سال ۲۰۲۶ جهشی حدود ۳۰۰ درصدی داشته و برای ۲۰۲۷ نیز رشد بیش از ۳۵ درصد پیش‌بینی شده است. این ارقام برآوردند، نه تضمین تحقق.

تمرکز بالای بازار کره با عرضه صندوق‌های اهرمی و معکوس تک‌سهمی حساس‌تر شد. بازتنظیم روزانه این صندوق‌ها می‌تواند پس از حرکت قیمت، سفارش‌های بیشتری در همان جهت ایجاد کند و نوسان را در مسیر صعود یا نزول تقویت کند. پس از افت تند سهام کره در ژوئیه، نهادهای ناظر عرضه محصولات جدید را متوقف و شرایط دسترسی را سخت‌تر کردند.

مثال عددی

فرض کنید شاخصی ۱۰۰ شرکت دارد، اما فقط حدود ۱۰ درصد آن‌ها بهتر از خود شاخص عمل کرده‌اند و بازده شرکت میانه نیز منفی است. در این حالت، مشاهده بازده مثبت شاخص برای نتیجه‌گیری درباره سلامت عمومی بازار کافی نیست؛ وزن همان اقلیت برنده و سهم آن در حرکت شاخص باید جداگانه بررسی شود.

درس آن برای سرمایه‌گذار ایرانی

سرمایه‌گذار ایرانی علاوه بر ریسک شرکت و شاخص، با ریسک نرخ ارز، محدودیت انتقال پول، دسترسی دشوار به ابزارهای خارجی و هزینه‌های واسطه‌گری روبه‌روست. ممکن است ارزش دلاری یک دارایی کاهش یابد اما رشد دلار اثر ریالی متفاوتی بسازد، یا برعکس. همچنین جایگزین‌های داخلی که عنوان فناوری یا بازار جهانی دارند، الزاما همان ترکیب و ریسک شاخص مرجع را تکرار نمی‌کنند.

در محیطی با تورم بالا، وسوسه تمرکز روی دارایی‌های پرشتاب بیشتر می‌شود؛ اما داستان جذاب هوش مصنوعی جای بررسی وزن شرکت‌ها، ارزش‌گذاری، نقدشوندگی و اهرم را نمی‌گیرد. هدف، پیش‌بینی قطعی برنده بعدی نیست؛ مسئله فهمیدن این است که بازده از کجا آمده و در صورت تغییر روایت، کدام بخش سبد بیشترین آسیب‌پذیری را دارد.

نکته‌های کلیدی

• بازارهای نوظهور بیش از گذشته تحت تأثیر فناوری و هوش مصنوعی‌اند.
• رشد شاخص ممکن است حاصل عملکرد تعداد کمی شرکت بزرگ باشد.
• صندوق‌های اهرمی می‌توانند نوسان و حلقه‌های بازخورد معاملاتی را تقویت کنند.
• تعداد زیاد نمادها به‌تنهایی نشانه تنوع واقعی نیست؛ وزن هر سهم اهمیت دارد.
• برای سرمایه‌گذار ایرانی، ریسک دلار، تورم، دسترسی و هزینه انتقال نیز باید کنار ریسک بازار دیده شود.
• هیچ برآورد سود یا روایت فناوری، عملکرد آینده را تضمین نمی‌کند.