ارزندگی سهام در بورس؛ چرا رشد شاخص فراگیر نمیشود؟

سنجش ارزندگی سهام در بورس نشان میدهد کاهش نسبت قیمت به درآمد بازار به محدوده ۷.۳ واحد، قیمت بسیاری از شرکتها را در سطوح جذابی قرار داده است. با این حال، جهش اخیر بازار با اتکا به نمادهای بزرگ رقم خورد و شاخص هموزن با افت بسته شد. جریان نقدینگی تحت تأثیر ریسکهای سیستماتیک با احتیاط رفتار میکند و حاضر به ورود به بدنه عمومی شرکتها نیست.

فاصله گرفتن شاخص کل از شاخص هموزن

شاخص کل بورس تهران پس از افت های ناشی از ریسک های سیستماتیک، ۵۴ هزار و ۲۴۱ واحد (معادل ۰.۶۸ درصد) رشد کرد. در نقطه مقابل، شاخص هموزن با افت ۳ هزار و ۹۴۸ واحدی (معادل ۰.۱۸ درصد) مسیر معکوسی را ثبت کرد. این دوگانگی رفتاری نشان میدهد توان تقاضا محدود است و خریداران سرمایه خود را تنها در بخش باریکی از بازار متمرکز کردهاند.
بخش عمده فشار مثبت بازار بر دوش تکنمادهای بزرگ نظیر ملی صنایع مس (فملی) و هلدینگ خلیج فارس (فارس) قرار گرفت. در سوی دیگر، شرکتهای کوچک با رکود معاملاتی و فشار عرضه مواجه ماندند. در دورههای نااطمینانی، معاملهگران مایلند سهامی را نگه دارند که نقدشوندگی بالایی داشته باشد و هنگام بروز شوک، امکان خروج سریع از موقعیت معاملاتی را فراهم کند.

ارزندگی سهام در بورس و ارزیابی نسبت قیمت به درآمد

نسبت قیمت به درآمد (P/E) کل بازار سهام از محدوده ۱۰ واحد در دورههای گذشته به حوالی ۷.۳ واحد تعدیل شده است. این کاهش نسبت ارزشگذاری نشان میدهد سهام نسبت به سودآوری مورد انتظار خود قیمت مناسبی پیدا کرده است.
فرض کنید یک سرمایهگذار قصد دارد ۱۰۰ میلیون تومان را به خرید سهام اختصاص دهد. نسبت P/E حدود ۷.۳ به این معناست که بازدهی سود خالص سالانه شرکتها به ازای هر ۱۰۰ هزار تومان سرمایهگذاری، حدود ۱۳ هزار و ۷۰۰ تومان برآورد میشود. زمانی که این نسبت در سالهای گذشته به ۱۰ واحد میرسید، بازدهی ضمنی سودآوری سالانه شرکتها تنها ۱۰ درصد بود. بنابراین از منظر تئوریهای ارزشگذاری، سهام جذابیت خرید دارد، اما قیمت در تابلوی بورس تهران فقط با ارزندگی محاسبه نمیشود و بازدهی بازارهای رقیب هم بر تمایل خریداران اثر میگذارد.

درسهای کارنامه ۱۸ ساله بورس در آبان

بررسی کارنامه ۱۸ ساله بورس در ماه آبان نشان میدهد که میانگین بازدهی تاریخی این ماه حدود ۰.۵ درصد بوده است. در طول این دوره، شانس رشد یا افت شاخص تقریبا برابر بوده و آبان بهتنهایی ماه پربازدهی در تقویم بازار نبوده است.
تجربههای موفق پاییز تنها زمانی رقم خورده که نسبتهای ارزشگذاری به کفهای کمسابقهای رسیده باشند. در جهش آبان ۱۴۰۱ که شاخص کل بازدهی ۷.۶ درصدی به ثبت رساند، نسبت P/E بازار تا محدوده ۶ واحد افت کرده بود و ریسکهای غیراقتصادی تا حدی فروکش کردند. مقایسه آن دوره با عدد ۷.۳ فعلی یادآوری میکند که سهام اگرچه ارزان است، اما هنوز به کفهای افراطی تاریخی نزول نکرده است.

آنچه دادههای فرداس نشان میدهد

در پایگاه داده قیمت فرداس در ساعت ۰۸:۰۴ روز ۵ آبان ۱۴۰۵، تصویری از وضعیت بازارهای موازی ثبت شد که محرکهای این روزهای بازار را بهتر آشکار میکند. دلار آمریکا در بازار آزاد ۲۷۱ هزار و ۵۰۰ تومان معامله شد و تغییر ماهانه ۱۵.۵۳ درصدی را تجربه کرد. سکه امامی نیز به ۲۶۷ میلیون تومان رسید و بازدهی ماهانه آن ۱۱.۰۲ درصد ثبت شد، در حالی که حباب سکه امامی ۳.۷۷ درصد بود.
در بازارهای جهانی، نفت برنت در سطح ۱۱۴.۶۵۱ دلار قرار دارد و انس طلا ۴۰۲۰.۰۶ دلار معامله میشود. قیمت تتر نیز در سطح ۲۶۹ هزار و ۷۵۸ تومان با اختلاف منفی ۰.۶۴ درصدی نسبت به اسکناس آزاد ثبت شد. نفت ۱۱۴ دلاری محرک اصلی توجه خریداران به نمادهای کامودیتی مانند فملی و فارس است، اما رشد ماهانه ۱۵.۵۳ درصدی دلار آزاد هزینه فرصت سرمایهگذاری در شرکتهای کوچک و راکد را برای سهامداران خرد بالا برده است.

رفتار سرمایههای حقیقی و تغییر مسیر پول

تراز سرمایه حقیقیها با ورود ۹۸۶ میلیارد تومان نقدینگی خرد به بخش سهام و صندوقهای سهامی پس از دورههای متوالی خروج پول مثبت شد. این ورود نقدینگی خرد گویای آن است که تمایل به خروج سرمایه تا حدی متوقف شده است.
نکته قابل توجه در این جریان سرمایه، تمرکز پولها بر صندوقهای سهامی و تکنمادهای بزرگ بود. خریداران ترجیح دادند در گام نخست از ابزارهای دارای بازارگردان و نقدشوندگی مطمئن استفاده کنند. شاخص کل با این حمایت حقوقی توانست کف تکنیکال خود را حفظ کند، در حالی که شاخص هموزن همچنان زیر سد مقاومت عرضههای انباشته در صفوف فروش قرار دارد.

ریسکهایی که باید جدی گرفت

دو عامل تعیینکننده همچنان چشمپوشی از ریسک را ناممکن میکنند. نخست، پایداری ورود ۹۸۶ میلیارد تومانی نقدینگی خرد است؛ چراکه اگر ریسکهای بیرونی مجددا فعال شوند، این پولهای شکننده تمایل سریعی به خروج پیدا میکنند.
عامل دوم، فاصله نرخ ارز در سامانه نیما با دلار آزاد ۲۷۱ هزار و ۵۰۰ تومانی است. این شکاف ارزی بخشی از سودآوری ناشی از نفت ۱۱۴ دلاری و فروشهای دلاری را از ترازنامه شرکتهای بورسی دور نگه میدارد. تا هنگامی که سیاستگذار ارزی نرخ نیما را تعدیل نکند، پتانسیل بنیادی شرکتهای صادراتی به سودآوری عملیاتی تبدیل نخواهد شد.

جمعبندی ما

برداشت ما در فرداس این است که نسبت P/E حدود ۷.۳ واحد مانع از افتهای شدید بازار میشود و سهام را در محدوده امن ارزندگی قرار میدهد. اگر سیاستگذار ارزی فاصله نیما و آزاد را کاهش دهد و ثبات سیاسی پابرجا بماند، احتمالا نقدینگی از لیدرها به سهام کوچکتر سرایت خواهد کرد. در صورت ادامه نااطمینانیها، الگوی رشد انتخابی نمادهای شاخصساز ادامه خواهد داشت.

نکتههای کلیدی

• کاهش نسبت P/E بازار به ۷.۳ واحد ارزندگی بنیادی سهام را در مقایسه با دورههای پیشین افزایش داده است.
• رشد ۵۴ هزار و ۲۴۱ واحدی شاخص کل همزمان با افت ۳ هزار و ۹۴۸ واحدی شاخص هموزن نشانه تمرکز تقاضا بر تکنمادهاست.
• ورود ۹۸۶ میلیارد تومان پول حقیقی از توقف نسبی خروج سرمایه خرد از بازار سهام حکایت دارد.
• رشدهای جهشی پاییز مانند آبان ۱۴۰۱ با بازدهی ۷.۶ درصدی نیازمند افت بیشتر P/E تا کف ۶ واحد و تخلیه ریسکهای سیاسی بودند.

محرک اصلی: ارزندگی بنیادی با P/E حدود ۷.۳ واحد و تثبیت قیمت نفت برنت در کانال ۱۱۴ دلار
ریسک مهم: شکاف دلار نیما با دلار آزاد ۲۷۱ هزار تومانی و ماندگاری سایه تنشهای ژئوپلیتیک
رویداد بعدی: انتشار کامل گزارشهای عملکرد ماهانه شرکتها بر بستر کدال و تعیینتکلیف فاصله نرخ دلار نیما و آزاد توسط سیاستگذار ارزی

برای ارزیابی دقیق روند P/E صنایع و رصد تغییرات نقدینگی بازار میتوانید از بخش نمودارها و دیدهبان هوشمند فرداس استفاده کنید.