علت واگرایی شاخص کل و هموزن و اثر آن بر سبد سهام

علت واگرایی شاخص کل و هموزن در جریان معاملات بورس تهران، تخلیه هیجان عرضه در نمادهای سنگین‌وزن همزمان با حفظ تمایل به خرید در سهام کوچک و متوسط است. در دادوستدهای امروز، شاخص کل با افت ۹۹,۰۸۷ واحدی (معادل ۱.۲ درصد کاهش) به سطح ۸,۱۷۳,۰۰۰ واحد عقب نشست، در حالی که شاخص کل هموزن با ۴,۲۶۸ واحد رشد (معادل ۰.۱۹ درصد افزایش) در ارتفاع ۲,۲۵۵,۰۰۰ واحد تثبیت شد. این دوگانگی آماری مشخص می‌کند که فشار فروش متوجه کل بازار نبوده و بر لیدرهای سنتی متمرکز مانده است.

علت واگرایی شاخص کل و هموزن در رفتار بازیگران

آنچه در تابلوی معاملات ثبت شد، تفاوت رفتار معامله‌گران حقوقی و حقیقی را در صنایع مختلف آشکار کرد. شاخص کل در ساعات اولیه دادوستدها افتی بیش از ۱۱۰,۹۰۸ واحد را ثبت کرد و تا محدوده ۸,۱۶۱,۰۰۰ واحد پایین آمد. نمادهای بزرگ صنایع فلزی، پتروپالایشی و بانکی شامل فولاد، فارس، فملی، شپنا و وبملت بیشترین فشار را بر نماگر اصلی وارد کردند. صندوق‌های تثبیت و بازیگران بزرگ در این نمادها سمت عرضه را سنگین کردند و خریداران حقوقی نیز حمایتی در قیمت‌های مثبت نشان ندادند.

از سوی دیگر، شرکت‌های کوچک‌تر با پایداری تقاضای سهامداران خرد روبرو شدند. در پایان معاملات، ۵۱۴ نماد در محدوده مثبت و ۳۳۶ نماد در محدوده منفی معامله شدند. سهم‌های کوچک به دلیل ارزش بازار پایین‌تر، حجم نقدینگی کمتری برای حرکت نیاز دارند. وقتی سرمایه‌گذار نگران رکود در شرکت‌های بزرگ دولتی و شبه‌دولتی است، سرمایه خود را به شرکت‌هایی منتقل می‌کند که چابک‌ترند و از قیمت‌گذاری دستوری آسیب کمتری می‌بینند.

چرا صفهای فروش لیدرها فراگیر نشد؟

در روزهایی که ارزش کل معاملات سهام، حق‌تقدم و صندوق‌های سهامی به ۴۲,۹۳۴ میلیارد تومان با حجم ۸۳ میلیارد سهم می‌رسد، افت شاخص لزوما به معنی خروج کامل از بازار سرمایه نیست. طی دادوستدهای ثبت‌شده، بین ۳,۰۰۰ تا ۴,۰۰۰ میلیارد تومان پول حقیقی از بخش سهام و صندوق‌های سهامی خارج شد. این نقدینگی به جای خروج از درگاه کارگزاری، در بخش‌های دیگر بازار چرخید.

معامله‌گران خرد به جای پذیرش ریسک افت قیمت در غول‌های دلاری و بانکی، ترجیح دادند سرمایه‌شان را بین تک‌سهم‌های صنعتی و دارایی‌های نقدشونده پخش کنند. رفتار احتیاطی سهامداران در نمادهای لیدر ناشی از انتظار برای مشخص شدن سودآوری فصلی است. شرکت‌های بزرگ فولادی و پتروشیمی با نرخ‌های جدید انرژی و خوراک دست‌وپنجه نرم می‌کنند، در شرایطی که شرکت‌های متوسط غذایی، دارویی یا سیمانی توانسته‌اند افزایش نرخ‌های خود را در سامانه کدال ثبت کنند.

آنچه دادههای فرداس نشان میدهد

ما در پایگاه داده قیمت فرداس، در ساعت ۱۴:۰۶ روز ۲۹ مهر ۱۴۰۵ ثبت کردیم که دلار آزاد با رشد ۰.۷۸ درصدی به قیمت ۲۶۶,۸۶۰ تومان رسید و بازدهی یک‌ماهه آن به ۱۵.۶۳ درصد رسید. همزمان، سکه امامی با قیمت ۲۶۸,۷۵۰,۰۰۰ تومان دادوستد شد و حباب آن ۳.۰۶ درصد ثبت شد. طلای ۱۸ عیار نیز با قیمت ۲۶,۶۹۳,۷۰۰ تومان و رشد ماهیانه ۱۳.۳ درصد معامله شد. در بازارهای بین‌المللی، نفت برنت در سطح ۱۱۰.۹۸ دلار قرار گرفت و انس جهانی طلا رقم ۴۱۱۹.۰۱ دلار را لمس کرد.

این داده‌ها تصویری مشخص از رقیب اصلی بورس به ما می‌دهد. در داده‌های ثبت‌شده در فرداس دیدیم که دلار ضمنی سکه به ۲۷۷,۲۷۵ تومان رسیده است. وقتی دلار و طلا در بازار آزاد بازدهی ماهانه بالای ۱۳ تا ۱۵ درصد ثبت می‌کنند، نگهداری سهام بزرگ که تقسیم سود سالانه آن‌ها چند ماه دیگر است، هزینه فرصت پیدا می‌کند. خروج ۳ تا ۴ هزار میلیارد تومان پول حقیقی از بورس دقیقا هم‌راستا با این جذابیت نقدی در دارایی‌های طلاپایه و دلار آزاد است.

اثر جابجایی پول بر سبد سرمایهگذار ایرانی

برای درک ملموس این تغییرات در زندگی روزمره، وضعیت یک خانواده ایرانی را در نظر بگیرید. فرض کنید سرمایه‌گذاری برای تامین رهن خانه در سال آینده یا خرید خودرو، پورتفویی ۲۰۰ میلیون تومانی در بورس دارد. اگر او تمام این رقم را در نمادهای شاخص‌ساز مانند فولاد و فملی چیده باشد، امروز کاهش ارزش ۱.۲ درصدی دارایی خود را تجربه کرده است. در مقابل، اگر سبد او ترکیبی از سهم‌های کوچک‌تر به همراه صندوق‌های طلا باشد، با رشد ۰.۱۹ درصدی هموزن و بازدهی مثبت طلا، ارزش کل سرمایه‌اش حفظ شده است.

هزینه‌های زندگی مانند اجاره مسکن و خرید اقلام مصرفی به صورت مستقیم با نرخ ارز و تورم جلو می‌روند. زمانی که قیمت سکه امامی در سطح ۲۶۸ میلیون تومان قرار دارد و حباب آن ۳.۰۶ درصد است، بازار طلا تقاضای سرمایه‌ای بالایی را بازتاب می‌دهد. نگهداری تک‌سهم‌های سنگین در این شرایط بدون داشتن نقدینگی در صندوق‌های درآمد ثابت، قدرت مانور خریدار را برای استفاده از موقعیت‌های خرید کاهش می‌دهد.

ریسکهایی که باید جدی گرفت

آنچه هنوز در افق بازار روشن نیست، روند سیاست‌های انقباضی بانک مرکزی و نرخ بهره بین‌بانکی است. اگر نرخ بهره بین‌بانکی در سطوح بالا بماند، صندوق‌های درآمد ثابت و سپرده‌های بانکی برای جریان نقدینگی خرد جذاب‌تر می‌شوند و تقاضای سهام کوچک را هم محدود می‌کنند.

از سوی دیگر، رفتار قیمت‌های جهانی نفت و فلزات یک متغیر تعیین‌کننده است. با اینکه نفت برنت بالای ۱۱۰ دلار ایستاده است، فروش شرکت‌های صادرات‌محور داخلی به شدت تحت تاثیر فاصله نرخ ارز نیما و بازار آزاد قرار دارد. در داده‌های فرداس، دلار آزاد ۲۶۶,۸۶۰ تومان است؛ هرگونه مداخله برای تثبیت دستوری ارز شرکت‌ها، سودآوری نمادهایی مانند فارس و شپنا را در گزارش‌های دوره‌ای با ابهام روبرو می‌کند.

جمعبندی ما

برداشت ما در تحریریه فرداس این است که واگرایی شاخص کل و هموزن یک رفتار ساختاری در میانه دوره‌های تعدیل انتظارات تورمی است. شاخص کل در سطح ۸,۱۷۳,۰۰۰ واحد به حمایت‌های قیمتی واکنش نشان داد و افت ابتدایی ۱۱۰ هزار واحدی در ساعات پایانی بازار تا ۹۹ هزار واحد تعدیل شد. شکل‌گیری این کف حمایتی در ۸,۱۶۱,۰۰۰ واحد مانع از تشدید ریزش شد، هرچند مقاومت عرضه در نمادهای لیدر همچنان ادامه دارد. تقاضا در ۵۱۴ نماد مثبت بازار حاکی از جریان زنده پول در بدنه اقتصاد است و جهت بعدی بازار به تثبیت سودآوری شرکت‌ها بستگی خواهد داشت.

نکتههای کلیدی

• شاخص کل با افت ۹۹,۰۸۷ واحدی (۱.۲ درصد) در سطح ۸,۱۷۳,۰۰۰ واحد متوقف شد، در حالی که شاخص هموزن با رشد ۴,۲۶۸ واحدی (۰.۱۹ درصد) به ۲,۲۵۵,۰۰۰ واحد رسید.
• نمادهای فولاد، فارس، فملی، شپنا و وبملت بیشترین فشار را بر شاخص کل وارد کردند، اما تعداد نمادهای مثبت تابلوی معاملات با ۵۱۴ نماد بر ۳۳۶ نماد منفی غلبه داشت.
• بین ۳,۰۰۰ تا ۴,۰۰۰ میلیارد تومان پول حقیقی از سهام خارج شد، در حالی که ارزش کل معاملات به ۴۲,۹۳۴ میلیارد تومان رسید.
• بر اساس داده‌های فرداس، دلار آزاد در سطح ۲۶۶,۸۶۰ تومان و سکه امامی با حباب ۳.۰۶ درصدی در نرخ ۲۶۸,۷۵۰,۰۰۰ تومان قرار دارند که محرک اصلی تغییر مسیر نقدینگی به بازارهای موازی است.

محرک اصلی: فشار فروش در نمادهای لیدر صنایع پتروپالایشی، فلزی و بانکی همزمان با جذابیت مقطعی بازارهای موازی طلا و ارز.
ریسک مهم: تداوم خروج پول حقیقی و تثبیت نرخ بهره بین‌بانکی در سطوح بالا که می‌تواند انگیزه خرید در نمادهای کوچک را نیز کاهش دهد.
رویداد بعدی: انتشار گزارشهای عملکرد ماهانه تولید و فروش شرکتها در سامانه کدال و بررسی سیاستهای پولی و نرخ بهره بینبانکی.

ابزارهای رصد سبد سهام، دیده‌بان بازارهای موازی و نمودارهای تحلیلی فرداس به سرمایه‌گذاران کمک می‌کنند تا بدون درگیر شدن با نوسانات هیجانی روزانه، توازن دارایی‌های خود را با تغییرات تورم و نرخ ارز هماهنگ کنند.