عرضه اولیه چیست و روش ترکیبی چگونه کار میکند؟

اگر بپرسید عرضه اولیه چیست، سادهترین تعریف فروش سهام یک شرکت برای نخستین بار به عموم سرمایهگذاران در بورس یا فرابورس است. در سازوکار ترکیبی، کشف قیمت در مرحله اول توسط صندوقهای سرمایهگذاری انجام میشود و سپس سهام با نرخ قطعی میان خریداران خرد توزیع میگردد. این شیوه دسترسی یکسانی برای کدهای حقیقی ایجاد میکند و مانع از تشکیل صفهای نامتعارف خرید میشود.

سازوکار مرحلهای در عرضه اولیه چیست؟
در عرضه اولیه ترکیبی، فرآیند فروش در دو مرحله جداگانه انجام میپذیرد. در گام نخست، شرکت بخشی از سهام خود را منحصرا در اختیار صندوقهای سرمایهگذاری سهامی، مختلط و درآمد ثابت میگذارد تا تحلیلگران این نهادها پس از بررسی صورتهای مالی، در حراج قیمتگذاری رقابت کنند. در عرضه ۲۹ مهر ۱۴۰۵ نماد سیمکات در بازار دوم فرابورس، از مجموع ۱۲ درصد سهام قابل عرضه شرکت تولیدی سیم و کابل تبریز یعنی ۹۷,۳۳۴,۴۷۱ سهم از کل ۸۱۱,۱۲۰,۵۸۴ سهم ثبتشده، ۴ درصد معادل ۳۲,۴۴۴,۸۲۴ سهم برای حراج صندوقها با قیمت مبنای ۲۵,۳۳۷ ریال تخصیص یافت.
وقتی رقابت صندوقها پایان یافت و میانگین قیمت کشف شد، مرحله دوم آغاز میشود. در این گام، باقی سهام که در سیمکات ۸ درصد معادل ۶۴,۸۸۹,۶۴۷ سهم است، با همان قیمت کشفشده میان عموم خریداران حقیقی و حقوقی توزیع میشود. سهامدار خرد نیازی به ارزشگذاری ترازنامه ندارد و صرفا با اعلام حجم درخواستی تا سقف مجاز، سهمیه خود را دریافت میکند.

سهمیه واقعی و نقدینگی مورد نیاز

در اطلاعیه رسمی عرضهها یک سقف سفارش درج میشود که سقف اسمی نام دارد. در نماد سیمکات، حداکثر سهمیه هر کد معاملاتی ۱۳۰ سهم تعیین شد که بر مبنای قیمت پایه به ۳۲۹,۳۸۱ تومان نقدینگی نیاز داشت. آیا خریدار باید همین مبلغ را آماده کند؟
پاسخ منفی است، چون با افزایش تعداد شرکتکنندگان، سهمیه کل میان متقاضیان تقسیم میشود. اگر ۱.۵ تا ۱.۸ میلیون خریدار خرد در مرحله دوم شرکت کنند، به هر کد حدود ۳۷ تا ۴۵ سهم تخصیص مییابد. این برآورد نشان میدهد نقدینگی واقعی مورد نیاز به حدود ۹۵,۰۰۰ تا ۱۱۵,۰۰۰ تومان میرسد. با واریز سقف اسمی ۳۳۰ هزار تومان نیز مابقی پول بعد از تخصیص به مانده حساب بازگردانده میشود.

آنچه دادههای فرداس نشان میدهد

در دادههای ثبتشده در پایگاه قیمت فرداس در ساعت ۱۱:۰۷ روز ۲۹ مهر ۱۴۰۵، هر دلار آمریکا ۲۶۴,۸۰۰ تومان، تتر ۲۶۲,۵۹۷ تومان و طلای ۱۸ عیار ۲۶,۸۰۲,۲۰۰ تومان بود. تخصیص ۹۵ تا ۱۱۵ هزار تومانی در عرضه اولیه سیمکات با این ارقام، کمتر از نیم دلار ارزش دارد.
خرید یک گرم طلای ۱۸ عیار یا سکه امامی با قیمت ۲۶۹,۷۷۵,۰۰۰ تومان نیازمند سرمایه بزرگ است. سهام سیمکات با سرمایه اسمی ثبتشده ۸۱.۱ میلیارد تومانی با مبالغ خرد در دسترس صدها هزار نفر قرار میگیرد.

ابزار پوشش ریسک و بیمه سهام

یکی از ویژگیهای عرضههای نوین، همراه شدن سهام با اوراق اختیار فروش تبعی است. این اوراق بیمه سهم است و سرمایهگذار خرد همراه با خرید عرضه، این ابزار را در پرتفوی خود دارد. ناشر متعهد میشود سهام خریدار را پس از سررسید یکساله با سود توافقشده بازخرید کند.
اگر قیمت سهم در طول سال افت کند، دارنده سهم با اعمال اختیار فروش، اصل سرمایه و سود دوره را دریافت میکند. این سازوکار ریسک نزول قیمت برای سهامدار تازهوارد در افق یکساله را مهار میکند.

آنچه هنوز روشن نیست

چند متغیر پیش از پایان عرضه مشخص نیست. نخست، برآورد واقعی صندوقها از تداوم سودآوری است؛ سیمکات در ۹ ماهه درآمد عملیاتی ۵,۰۰۰ میلیارد تومانی با حاشیه سود ناخالص ۲۰ درصدی ثبت کرده، اما نرخ نهایی حراج به دیدگاه مدیران صندوقها درباره هزینههای آتی تولید بستگی دارد.
متغیر دوم، رفتار معاملهگران در روزهای آغازین پس از بازگشایی تابلوی معاملات است. سهمیه کوچک هر فرد تمایل به فروش زودهنگام برای شناسایی سود نقدی ناچیز را بالا میبرد و صف فروش کوتاهمدت ایجاد میکند.

جمعبندی ما

برداشت ما در تحریریه فرداس این است که روش ترکیبی مسیری شفاف برای سرمایهگذاران خرد است، زیرا رقابت قیمتگذاری را به نهادهای مالی میسپارد. با این حال سود ریالی حاصل از ۴۰ سهم حتی با رشد درصدی متوالی، درآمد ماهانه خانواده را دگرگون نمیکند. این ابزار گزینهای کمریسک برای ورود اولیه به سازوکار بازار سهام است.

نکتههای کلیدی

• عرضه اولیه به روش ترکیبی شامل حراج مرحله اول برای صندوقها و توزیع قیمت ثابت در مرحله دوم برای عموم است.
• سهمیه تخصیصیافته به کدهای حقیقی معمولا حدود یکسوم سقف اعلامی در اطلاعیه رسمی است و نقدینگی اندکی نیاز دارد.
• اوراق اختیار فروش تبعی بیمه سهم است و کف بازدهی یکساله را برای خریداران خرد مشخص میکند.
• سود ریالی عرضههای اولیه به دلیل تعداد اندک سهام تخصیصیافته محدود است.

محرک اصلی: کشف قیمت بر پایه حاشیه سود ناخالص ۲۰ درصدی و درآمد عملیاتی ۵ همتی سیمکات.
ریسک مهم: عرضه هیجانی سهمیههای کوچک توسط کدهای حقیقی بلافاصله پس از بازگشایی نماد.
رویداد بعدی: کشف قیمت قطعی سیمکات در حراج مرحله اول توسط صندوقها و اعلام آمار نهایی مشارکت کدهای حقیقی و سهمیه تخصیصیافته در پایان ساعات معاملاتی.

برای مشاهده بازدهی صنایع بورسی و ثبت هشدار نوسان قیمت نمادها میتوانید به بخش پایش بازار فرداس مراجعه کنید.