صندوق اهرمی چیست و چگونه سود و زیان بورس را چندبرابر میکند؟

صندوق اهرمی چیست؟ این ابزار مالی در بورس تهران سرمایه دو گروه از معامله‌گران را در قالب یک ساختار مشترک تجمیع می‌کند تا دو سطح بازدهی کاملا متفاوت بسازد. یک گروه سود ثابت با ریسک اندک دریافت می‌کنند و گروه دیگر با تکیه بر این منابع، سود یا زیان سبد سهام خود را چند برابر می‌کنند.

سازوکار واحدهای عادی و ممتاز در صندوق اهرمی چیست؟
این ابزارها از دو بخش واحدهای عادی و واحدهای ممتاز تشکیل شده‌اند. واحدهای عادی ماهیتی شبیه صندوق‌های درآمد ثابت دارند؛ سرمایه‌گذار از طریق صدور و ابطال در آن‌ها شریک می‌شود و نرخ بازدهی معینی به دست می‌آورد. واحدهای ممتاز به صورت نماد قابل معامله (ETF) روی تابلوی بورس خرید و فروش می‌شوند و به معامله‌گرانی تعلق دارند که به دنبال بازدهی مضاعف از حرکت بازار سهام هستند.

فرض کنید یک صندوق اهرمی ۱۰۰ میلیارد تومان دارایی دارد که ۶۰ میلیارد تومان آن از محل واحدهای عادی و ۴۰ میلیارد تومان از محل واحدهای ممتاز تأمین شده است. اگر ارزش کل دارایی‌های صندوق ۱۰ درصد رشد کند و به ۱۱۰ میلیارد تومان برسد، ۱۰ میلیارد تومان سود ایجاد می‌شود. واحدهای عادی سود مصوب خود را برمی‌دارند و تمام مازاد سود به ۴۰ میلیارد تومان دارایی واحدهای ممتاز تخصیص می‌یابد؛ رشدی معادل ۲۵ درصد برای دارندگان واحدهای ممتاز. در جهت معکوس اگر کل سبد ۱۰ درصد افت کند، کل زیان ۱۰ میلیارد تومانی مستقیما از ارزش واحدهای ممتاز کسر می‌شود و افت ۲۵ درصدی را به همراه دارد، در حالی که تعهد سود واحدهای عادی پابرجا می‌ماند.

آنچه دادههای فرداس نشان میدهد

در داده‌های ثبت‌شده در پایگاه قیمت فرداس ساعت ۱۱:۱۰ روز ۱ آبان ۱۴۰۵، حباب سکه امامی ۳٫۱۲ درصد و حباب طلای ۱۸ عیار نسبت به انس ۳٫۴۱ درصد ثبت شد. وجود حباب مثبت در بازار دارایی‌های فیزیکی نشان‌دهنده پرداخت رقمی بالاتر از ارزش ذاتی است.

در تابلوی بورس تهران، واحدهای ممتاز صندوق‌های اهرمی در دوره‌های رکود روندی کاملا معکوس را تجربه کردند. ما در فرداس دیدیم که غلبه صف‌های فروش در مقاطعی از افت بازار، حباب منفی تا حدود ۲۰ درصد را رقم زد؛ وضعیتی که قیمت بازاری تابلو به مراتب پایین‌تر از ارزش خالص دارایی‌ها (NAV) قرار گرفت.

تغییرات جدید سازمان بورس در سازوکار صندوقها

هیئت‌مدیره سازمان بورس و اوراق بهادار برای مهار این ناهماهنگی، بسته اصلاحی چهارگانه‌ای را به تصویب رساند. یکی از تغییرات اصلی، افزایش دامنه نوسان واحدهای ممتاز از مثبت و منفی ۴ درصد به مثبت و منفی ۶ درصد است تا قیمت بازاری با شتاب اهرمی همگام شود. همچنین رکن بازارگردان به صندوق‌ها اضافه شد تا با سفارش‌گذاری فعال از تشکیل صف‌های طولانی و خشکیدن معاملات جلوگیری کند.

بخش دیگر مصوبه به بازدهی واحدهای عادی اختصاص دارد. سقف و کف نرخ این واحدها بر مبنای میانگین موزون بازدهی ماهانه ۵ صندوق بزرگ با درآمد ثابت بازار سهام تعیین می‌شود و مرکز نظارت بر صندوق‌ها این نرخ‌ها را هر ۶ ماه یک‌بار بازنگری و ابلاغ می‌کند. کارمزد مدیران نیز بر اساس عملکرد بازطراحی شد. در اصلاح نصاب سرمایه‌گذاری، سقف مجاز سپرده‌های بانکی از ۴۰ درصد به ۳۵ درصد محدود شد و در برابر آن، سقف سهام از ۱۰ درصد به ۱۵ درصد افزایش یافت تا نقدینگی بیشتری در چرخه ابزارهای سرمایه‌گذاری به حرکت درآید.

ریسکهایی که باید جدی گرفت

آنچه قطعی است، عملکرد دوطرفه اهرم مالی است؛ ضرر در این ابزار به همان سرعتی رشد می‌کند که سود می‌تواند انباشته شود. در شرایط افت ادامه‌دار بورس، تعهد پرداخت سود به واحدهای عادی به عنوان یک هزینه پایدار روی دارایی واحدهای ممتاز اثر منفی می‌گذارد.

آنچه هنوز روشن نیست، توان بازارگردان در کنترل نوسانات شدید در روزهای فشار فروش گسترده است. برداشت ما این است که دامنه نوسان ۶ درصدی کشف قیمت منصفانه را سرعت می‌بخشد، اما اگر بازار با موج خروج نقدینگی روبه‌رو شود، مهار سریع حباب منفی زمان‌بر خواهد بود.

جمعبندی ما

ما در فرداس صندوق‌های اهرمی را گزینه‌ای مناسب برای معامله‌گران پرریسک می‌دانیم که توان تحلیل روزانه بازار و آمادگی پذیرش زیان‌های سریع را دارند. نگهداری واحدهای ممتاز برای سرمایه‌گذاران کم‌تجربه در روزهای ابهام بازار مناسب نیست. ورود به این نمادها تنها زمانی توجیه پیدا می‌کند که روند کلی بازار صعودی برآورد شود و فاصله قیمت تابلو با ارزش ذاتی در سطحی منطقی قرار داشته باشد.

نکتههای کلیدی

• ساختار دوگانه: صندوق‌های اهرمی از واحدهای عادی کم‌ریسک و واحدهای ممتاز پرریسک و قابل معامله تشکیل شده‌اند.
• اهرم مضاعف: سود و زیان دارندگان واحدهای ممتاز با ضریبی بالاتر از بازدهی کل سبد سهام تغییر می‌کند.
• بسته اصلاحی: دامنه نوسان به مثبت و منفی ۶ درصد تغییر کرد و رکن بازارگردان برای تقویت نقدشوندگی مستقر شد.
• فرمول تازه بازدهی عادی: کف و سقف سود واحدهای عادی بر مبنای ۵ صندوق بزرگ درآمد ثابت تعیین شده و هر ۶ ماه بازنگری می‌شود.
• تغییر نصاب‌ها: سقف سپرده بانکی به ۳۵ درصد کاهش یافت و سقف سرمایه‌گذاری در سهام به ۱۵ درصد ارتقا پیدا کرد.

محرک اصلی: جهت حرکت شاخص کل سهام و ورود نقدینگی حقیقی به نمادهای بنیادی
ریسک مهم: رکود فرسایشی بورس و تشدید حباب منفی قیمت نسبت به ارزش ذاتی (NAV)
رویداد بعدی: آغاز اجرای مصوبه جدید افزایش دامنه نوسان ۶ درصدی و استقرار رکن بازارگردان در صندوقهای اهرمی بورس تهران، و رصد میزان کاهش حباب منفی و همگرایی قیمت بازار با ارزش خالص داراییها (NAV)

برای بررسی ارزش خالص دارایی‌ها (NAV) و دریافت هشدارهای نوسان نمادهای بورسی می‌توانید از ابزارهای دیده‌بان بازار فرداس استفاده کنید.