صندوق اهرمی نارنج؛ راز بازدهی ۴۱۶ درصدی و ریسک آن
صندوق اهرمی نارنج چگونه به بازدهی ۴۱۶ درصدی رسید؟ ساختار واحدهای عادی و ممتاز، نقش اهرم و ریسک نقدشوندگی آن را بشناسید.
صندوق اهرمی نارنج با ثبت بازدهی ۴۱۶ درصدی در یک سال، نگاه بسیاری از سرمایهگذاران ایرانی را به خود جلب کرده است؛ آن هم زمانی که شاخص کل بورس بالای قله ۵.۷ میلیون واحد قرار دارد و نمایش سودهای خیره‌کننده در شبکه‌های اجتماعی، ترس از جاماندن را تشدید می‌کند. بااین‌حال، عدد بزرگ بازدهی به‌تنهایی تصویر کاملی از این ابزار مالی ارائه نمی‌دهد؛ زیرا همان ساختاری که سود را در بازار صعودی تقویت می‌کند، میتواند زیان و دشواری خروج را نیز در دوره اصلاح افزایش دهد.
پاسخ کوتاه
صندوق‌های اهرمی با ترکیب واحدهای عادی کم‌ریسک و واحدهای ممتاز پرریسک فعالیت می‌کنند. دارندگان واحد ممتاز از بازده مازاد بازار بهره‌مند می‌شوند، اما در مقابل، زیان بیشتر و بخشی از تعهد حداقل بازده واحدهای عادی را نیز می‌پذیرند. بنابراین عملکرد ۴۱۶ درصدی گذشته، تضمینی برای تکرار آن نیست.
صندوق اهرمی نارنج چگونه ۴۱۶ درصد بازدهی ساخت؟
نارنج در یک سال منتهی به ۲۴ مرداد ۱۴۰۵، بازدهی ریالی ۴۱۶ درصدی و بازدهی دلاری ۱۵۳ درصدی ثبت کرد. شاخص کل بورس در همین دوره ۱۳۳ درصد رشد داشت؛ در نتیجه فاصله بازدهی نارنج با بازار به ۲۸۳ واحد درصد رسید.
این اختلاف را نمی‌توان فقط به صعود عمومی بورس نسبت داد. مدیریت فعال پرتفوی و ساختار اهرمی صندوق، هر دو در بزرگ‌شدن بازده نقش داشته‌اند. نارنج در یک ماه ۳۱ درصد و در سه ماه ۱۳۴ درصد بازدهی داشت؛ اعدادی که هم قدرت روند صعودی و هم شدت نوسان این نوع صندوق را نشان می‌دهند.
در فاصله ۲۴ تیر تا ۲۴ مرداد نیز شاخص کل از ۴.۸۹ میلیون به بیش از ۵.۷ میلیون واحد رسید و ۱۷.۲ درصد رشد کرد. هم‌زمان، دلار آزاد حدود ۰.۳ درصد و بیت‌کوین ۲.۷ درصد افت داشتند. این جابه‌جایی بازده میان بازارها به افزایش توجه سرمایهگذاران ریسکپذیر به بورس و صندوق‌های اهرمی کمک کرد.
واحد عادی و ممتاز چه تفاوتی دارند؟
صندوق اهرمی دو گروه سرمایه‌گذار با انتظارات متفاوت را کنار هم قرار می‌دهد. واحدهای عادی به‌صورت صدور و ابطالی عرضه می‌شوند، ریسک کمتری دارند و کف و سقف سود آنها در امیدنامه مشخص می‌شود. در سوی دیگر، واحدهای ممتاز در بورس معامله می‌شوند و نوسان بیشتری دارند.
اگر بازده دارایی‌های صندوق از سقف تعیین‌شده برای واحدهای عادی بیشتر باشد، بازده مازاد به واحدهای ممتاز منتقل می‌شود. در شرایط نامطلوب نیز دارندگان ممتاز زیان مازاد را تحمل می‌کنند و ممکن است بخشی از حداقل بازده واحدهای عادی از سهم آنان تأمین شود. نسبت اهرم از تقسیم ارزش واحدهای عادی بر ارزش واحدهای ممتاز به دست می‌آید؛ بنابراین تغییر ترکیب این دو گروه میتواند حساسیت واحد ممتاز به حرکت بازار را تغییر دهد.
چرا اهرم هم پول‌ساز است و هم زیان‌ساز؟
اهرم جهت بازار را انتخاب نمی‌کند؛ فقط اثر حرکت آن را برای واحدهای ممتاز تقویت می‌کند. به همین دلیل، جهش چندبرابری نسبت به شاخص در یک بازار صعودی باید همراه با امکان افت شدیدتر در اصلاح بازار دیده شود.
فرض کنید سرمایه‌گذاری فقط بازده یک‌ساله را مقایسه کند: رشد ۱۳۳ درصدی شاخص در برابر بازدهی ۴۱۶ درصدی نارنج، اختلافی معادل ۲۸۳ واحد درصد نشان می‌دهد. این مقایسه جذاب است، اما بدون سنجش نوسان، نوع واحد و امکان خروج، نمی‌گوید سرمایه‌گذار در مسیر دستیابی به آن بازده چه میزان ریسک تحمل کرده است.
ریسک نقدشوندگی واحد ممتاز چیست؟
واحدهای ممتاز صندوق‌های اهرمی بازارگردان مصطلح ندارند. نقدشوندگی آنها معمولا از سهام بیشتر، اما از صندوق‌های دارای بازارگردان کمتر است. هنگامی که بازار صعودی است، وجود تقاضای فراوان ممکن است این تفاوت را کم‌اهمیت نشان دهد؛ ولی در اصلاح عمومی، افزایش هم‌زمان سفارش‌های فروش میتواند خروج را دشوار کند.
در امیدنامه نارنج نیز تصریح شده است که سرمایه‌گذاری در واحد ممتاز بدون ریسک نیست. بنابراین قیمت تابلو، فاصله احتمالی آن با ارزش دارایی‌ها، عمق معاملات و توان تحمل نوسان، همگی در ارزیابی این ابزار اهمیت دارند.
آیا بازده ۱۴۰۵ معیار کافی است؟
از ابتدای ۱۴۰۵ تا میانه مرداد، نارنج اهرم ۱۴۵.۲ درصد، جهش ۱۳۵.۲ درصد، دوایکس ۱۱۹.۸ درصد، شتاب ۱۱۲.۲ درصد و بیدار ۱۱۱.۷ درصد بازدهی داشتند. رشد یک‌هفته‌ای این صندوق‌ها نیز بین ۱۳.۸ تا ۲۰.۶ درصد بود.
در مقابل، بازدهی دارا ۱۴.۵۶ درصد، ثمر ۱۴.۳۱ درصد، سام ۱۴.۱۶ درصد و بمان ۱۴.۱۵ درصد ثبت شد. این فاصله بزرگ نتیجه تفاوت بنیادی مأموریت و ریسک دو گروه است، نه صرفا برتری همیشگی یک ابزار. بازده ماهانه صندوق‌های درآمد ثابت بین ۲.۵ تا ۲.۷ درصد بود، درحالی‌که تورم ماهانه ۳.۱ درصد اعلام شد.
نکته‌های کلیدی
- بازدهی ۴۱۶ درصدی نارنج مربوط به گذشته است و تکرار آن قطعی نیست.
- واحد عادی و ممتاز، ساختار ریسک و شیوه معامله یکسانی ندارند.
- اهرم در روند صعودی بازده را تقویت می‌کند و در اصلاح نیز زیان را بزرگ‌تر می‌سازد.
- واحد ممتاز علاوه بر نوسان قیمت، با ریسک نقدشوندگی روبه‌رو است.
- مقایسه صندوق اهرمی با درآمد ثابت بدون توجه به تفاوت ریسک، گمراه‌کننده است.
پرسش‌های متداول
صندوق اهرمی نارنج برای چه کسانی مناسبتر است؟
واحد ممتاز بیشتر با ویژگیهای سرمایهگذاران ریسکپذیر و دارای توان تحمل نوسان سازگار است. واحد عادی ساختار کمریسکتری دارد، اما بررسی امیدنامه همچنان ضروری است.
آیا بازدهی صندوق اهرمی همیشه بیشتر از شاخص است؟
خیر. اهرم میتواند در بازار صعودی بازده را تقویت کند، اما در دوره اصلاح نیز به افت شدیدتر واحدهای ممتاز منجر شود.
آیا میتوان واحد ممتاز را هر زمان فروخت؟
امکان ثبت سفارش در بورس وجود دارد، اما انجام معامله به تقاضای بازار وابسته است. در روزهای منفی، نبود بازارگردان مصطلح میتواند ریسک تأخیر در خروج را افزایش دهد.
