ریسک سیاسی بورس در قله ۵.۷ میلیونی چقدر جدی است؟

ریسک سیاسی بورس درست زمانی به مهم‌ترین دغدغه سهامداران تبدیل شده که شاخص کل به قله تاریخی ۵.۷ میلیون واحد رسیده است. رشد سریع قیمت‌ها، ورود کم‌سابقه پول حقیقی و ارزندگی نسبی شرکت‌ها تصویری امیدوارکننده ساخته‌اند؛ اما پایان مهلت تفاهم ۶۰ روزه و ابهام درباره مذاکرات، وزن اخبار سیاسی را در تصمیم‌های بازار افزایش داده است.

پاسخ کوتاه

بورس از نظر نسبت‌های بنیادی با حباب سال ۱۳۹۹ قابل مقایسه نیست، اما ادامه مسیر آن فقط به سودآوری شرکت‌ها وابسته نخواهد بود. نسبت P/E حدود ۶.۵ و P/E آینده‌نگر زیر ۴ تا ۵ در بسیاری از نمادها نشانه ارزندگی نسبی است، ولی نمی‌تواند اثر شوک سیاسی، تغییر جریان پول یا افزایش نوسان را حذف کند.

ریسک سیاسی بورس چرا پررنگ شده است؟

شاخص کل در پایان معاملات ۲۰ مرداد ۱۴۰۵ به ۵ میلیون و ۷۳۶ هزار و ۶۱۶ واحد رسید. رشد هفتگی ۶.۱ درصدی، سومین هفته سبز متوالی را رقم زد و فاصله شاخص تا کانال ۶ میلیون واحد را به حدود ۴.۶ درصد رساند. این رکورد در شرایطی ثبت شد که بخش مهمی از خوش‌بینی بازار به انتظار کاهش تنش‌های سیاسی گره خورده بود.

اکنون روایت‌های متفاوتی درباره تفاهم اسلام‌آباد وجود دارد. وزیر خارجه ایران تأکید کرده که آتش‌بس ۶۰ روزه‌ای وجود نداشته، طرف آمریکایی تفاهم را نقض کرده و هنوز تصمیمی برای ازسرگیری مذاکرات گرفته نشده است. هم‌زمان، انتشار اخبار مربوط به تعرض پهپادها و سرنگونی آن‌ها در جنوب کشور، حساسیت معامله‌گران به تحولات بیرون از بازار را بیشتر کرده است. عقب‌نشینی شاخص در دقایق ابتدایی ۲۴ مرداد و ماندن آن پشت مرز ۵.۷ میلیون واحد نیز این احتیاط را نشان داد؛ هرچند فرابورس سبز بود.

آیا رکورد معاملات نشانه قدرت پایدار بازار است؟

در دو روز متوالی، ابتدا حدود ۹ هزار میلیارد تومان پول حقیقی وارد بازار شد و سپس ارزش معاملات خرد از ۶۵ هزار میلیارد تومان عبور کرد. میانگین روزانه معاملات خرد همان هفته نیز حدود ۳۹ هزار میلیارد تومان بود. این ارقام از نظر ریالی رکورد محسوب می‌شوند و از افزایش مشارکت سرمایه‌گذاران حکایت دارند.

بااین‌حال، مقایسه دلاری تصویر متعادل‌تری ارائه می‌کند. ارزش معاملات خرد ۱۸ مرداد حدود ۶۵.۵ تا ۶۶ همت و معادل تقریبی ۳۵۳ تا ۳۵۷ میلیون دلار بود؛ درحالی‌که ارزش دلاری معاملات در تیر ۱۳۹۹ به حدود ۱.۳۸ میلیارد دلار می‌رسید. بنابراین رکورد اسمی امروز به‌تنهایی هم‌سطح بودن قدرت نقدینگی با قله سال ۱۳۹۹ را ثابت نمی‌کند.

ارزندگی بنیادی چه چیزی را نشان می‌دهد؟

نسبت P/E کل بازار حدود ۶.۵ مرتبه گزارش شده و P/E آینده‌نگر بسیاری از نمادها زیر ۴ تا ۵ قرار دارد. پالایشی‌ها، دارویی‌ها، غذایی‌ها و فلزات پایه نیز از افزایش نرخ‌ها یا تغییرات قیمت‌های جهانی اثر گرفته‌اند. دلار آزاد در محدوده ۱۸۷ تا ۱۸۸ هزار تومان و دلار حواله نزدیک ۱۵۵ هزار تومان قرار دارد؛ فاصله نزدیک به ۲۰ درصدی این دو نرخ برای صنایع صادراتی مانند آلومینیوم، روی، مس و سیمان اهمیت دارد.

این داده‌ها از وجود ظرفیت سودآوری در بخش‌هایی از بازار خبر می‌دهند، اما ارزندگی یک مفهوم نسبی است. اگر برآورد سود شرکت، نرخ ارز، قیمت جهانی یا فضای سیاسی تغییر کند، نسبت‌های آینده‌نگر نیز تغییر خواهند کرد. پس P/E پایین مترادف با نبود ریسک یا تضمین بازده نیست.

رشد ۵۴ درصدی شاخص چه معنایی دارد؟

شاخص کل از ابتدای سال ۱۴۰۵ حدود ۵۴ درصد و شاخص هموزن ۶۸ درصد رشد کرده است. هموزن با افزایش هفتگی ۴.۶ درصدی، چهارمین هفته سبز متوالی خود را پشت سر گذاشت. این تفاوت نشان می‌دهد رشد فقط محدود به چند شرکت بزرگ نبوده، هرچند عملکرد گذشته مسیر بعدی بازار را قطعی نمی‌کند.

فرض کنید سرمایه‌گذاری تنها شاخص کل را در ابتدای سال معیار قرار داده باشد؛ تغییر ۵۴ درصدی شاخص تصویری کلی از بازار می‌دهد، اما بازده سبد او می‌تواند به دلیل ترکیب نمادها با این عدد متفاوت باشد. همچنین ارزش بازار بورس تهران در ۲۴ مرداد حدود ۱۶۳ هزار و ۷۶۷ تریلیون تومان گزارش شد که بزرگی بازار را نشان می‌دهد، نه میزان ریسک هر سهم را.

نکته‌های کلیدی

• شاخص کل در قله تاریخی قرار دارد، اما واکنش آن به خبرهای سیاسی سریع‌تر شده است.
• رکورد ریالی معاملات با رکورد دلاری سال ۱۳۹۹ فاصله قابل‌توجهی دارد.
• P/E حدود ۶.۵ از ارزندگی نسبی حکایت می‌کند، نه از حذف احتمال افت قیمت.
• بازدهی ۵۴ درصدی شاخص کل و ۶۸ درصدی هموزن، نتیجه گذشته بازار است.
• ترکیب سهام، طلا و درآمد ثابت فقط چارچوبی برای سنجش تفاوت ریسک دارایی‌هاست و نسخه یکسانی برای همه سرمایه‌گذاران نیست.