رکورد ارزش معاملات بورس؛ چرا هنوز با قله ۱۳۹۹ فاصله دارد؟
رکورد ارزش معاملات بورس به ۶۶ همت رسید؛ اما مقایسه دلاری نشان میدهد بازار هنوز از قله ۱۳۹۹ کوچکتر است و رشد آن به چه عواملی وابسته است.
رکورد ارزش معاملات بورس در ۱۸ مرداد ۱۴۰۵، تصویری پرقدرت از بازگشت رونق به بازار سهام ساخت؛ بااین‌حال، تبدیل ارقام ریالی به دلار نشان میدهد این رکورد هنوز با روزهای اوج سال ۱۳۹۹ فاصله چشمگیری دارد. برای سرمایه‌گذار ایرانی، تفاوت میان رشد اسمی و رشد واقعی نکته‌ای تعیین‌کننده است؛ زیرا افزایش تورم و نرخ ارز می‌تواند رکوردهای ریالی را بزرگ‌تر از واقعیت اقتصادی آن‌ها نشان دهد.
پاسخ کوتاه
بورس از ابتدای ۱۴۰۵ رشد قابل‌توجهی داشته، اما نه ارزش معاملات دلاری و نه اندازه واقعی بازار هنوز از قله ۱۳۹۹ عبور نکرده است. ادامه این روند بیش از آنکه به رکورد شاخص وابسته باشد، به رشد سودآوری شرکت‌ها، ثبات متغیرهای اقتصادی و کاهش ریسک سیاسی بستگی دارد.
رکورد ارزش معاملات بورس واقعا چقدر بزرگ است؟
ارزش معاملات خرد در ۱۸ مرداد به حدود ۶۶ همت رسید و رکورد تاریخی ریالی ثبت کرد. این رقم در نگاه اول از ورود قدرتمند نقدینگی و افزایش توجه سرمایه‌گذاران به سهام حکایت دارد. در همان مقطع، میانگین روزانه معاملات خرد در هفته منتهی به ۲۰ مرداد نیز حدود ۳۹ هزار میلیارد تومان بود و طی یک روز بیش از ۹ هزار میلیارد تومان ورود پول حقیقی ثبت شد.
اما جریان نقدینگی یک‌طرفه باقی نماند. هم‌زمان با ثبت هفدهمین صعود متوالی شاخص هموزن، حقیقی‌ها حدود ۳ هزار و ۴۰۰ میلیارد تومان از سهام خارج کردند. خروج پول حقیقی در ۲۴ مرداد نیز به ۳.۷ همت رسید. این تغییر جهت نشان میدهد رکورد گردش پول الزاما به معنای ماندگاری سرمایه یا اعتماد پایدار نیست.
مقایسه دلاری با قله ۱۳۹۹ چه می‌گوید؟
ارزش ۶۶ همتی معاملات خرد، با تعدیل نرخ ارز، تنها حدود ۳۵۳ تا ۳۵۷ میلیون دلار برآورد می‌شود. در مقابل، ارزش معاملات ۱۸ تیر ۱۳۹۹ با نرخ ارز همان دوره حدود ۱.۳۸ میلیارد دلار بود. بنابراین رکورد ریالی جدید از نظر قدرت خرید دلاری، بهمراتب پایین‌تر از رکورد دوره قبل قرار دارد.
مثال عددی روشن است: عدد ۶۶ همت را نباید مستقیما نشانه عبور از سال ۱۳۹۹ دانست. معیار هم‌ارز دلاری، حدود ۳۵۳ تا ۳۵۷ میلیون دلار را در برابر ۱.۳۸ میلیارد دلار قرار میدهد. این فاصله توضیح میدهد چرا رشد اسمی معاملات می‌تواند با کوچکتر بودن واقعی بازار همراه شود.
آیا رشد شاخص بورس واقعی بوده است؟
شاخص کل از ابتدای ۱۴۰۵ حدود ۵۴ درصد رشد کرده و بهترین بازدهی سالانه خود از ۱۳۹۹ به بعد را ثبت کرده است. شاخص هموزن با رشد ۶۸ درصدی عملکرد بهتری داشته؛ موضوعی که از گسترش صعود به شرکتهای کوچکتر حکایت می‌کند. بااین‌حال، رکورد ۱۸۷ درصدی سال ۱۳۹۸ همچنان فاصله زیادی با عملکرد امسال دارد.
ارزش بازار بورس و فرابورس نیز از ۱۳ هزار و ۳۱۶ همت ابتدای سال به بیش از ۱۹ هزار و ۵۱۰ همت رسیده و ۴۶.۵ درصد افزایش یافته است. گستردگی حرکت بازار هم قابل‌توجه بود؛ از مجموع ۴۷ صنعت، ۴۱ صنعت در مدار صعود قرار گرفتند. استخراج نفت و گاز با بازدهی هفتگی ۲۲.۱ درصد پیشتاز شد و صنایع مهندسی، مخابرات و معدنی نیز رشد چشمگیری داشتند.
آیا P/E پایین نشانه ارزندگی قطعی است؟
نسبت P/E کل بازار در محدوده ۶.۵ مرتبه و هم‌زمان با قله ۵ میلیون و ۷۳۶ هزار واحدی شاخص قرار داشت. این نسبت در مقایسه با برخی دوره‌های رونق تاریخی بالا نیست و همراه با عقب‌ماندگی چندساله سهام از تورم، یکی از استدلال‌های مورد توجه فعالان بلندمدت است.
بااین‌حال، P/E پایین به‌تنهایی ارزش واقعی یک سهم را اثبات نمی‌کند. کیفیت سود، تکرارپذیری درآمد، هزینه انرژی و مواد اولیه، سیاست ارزی، نرخ بهره و ریسکهای مختص هر صنعت می‌توانند معنای این نسبت را تغییر دهند. حتی پنج صندوق از ۹ صندوق اهرمی با حباب منفی نزدیک به ۲۰ درصد معامله می‌شدند؛ نشانه‌ای که می‌تواند بازتاب احتیاط معامله‌گران در برابر نوسان باشد، نه تضمین ارزندگی.
ریسک سیاسی چگونه مسیر بازار را تغییر میدهد؟
در ۲۵ مرداد، شاخص کل پس از انتشار اظهارات ترامپ درباره اقدامات اقتصادی علیه ایران، ۳۴ هزار واحد افت کرد و به ۵ میلیون و ۷۰۲ هزار واحد رسید. این واکنش نشان داد که حتی پس از رشد گسترده صنایع، بازار همچنان نسبت به خبرهای سیاسی حساس است.
برای ارزیابی بلندمدت، تفکیک بازدهی ناشی از تورم و افزایش نرخ ارز از رشد عملیاتی شرکت‌ها اهمیت دارد. ترکیب دارایی‌هایی مانند سهام، طلا و ابزارهای درآمد ثابت می‌تواند صرفا چارچوبی برای شناخت تفاوت ریسک‌ها باشد؛ وزن مناسب هر بخش نیز به افق زمانی، تحمل نوسان و نیاز نقدینگی هر فرد وابسته است.
نکته‌های کلیدی
- رشد ۵۴ درصدی شاخص کل و رشد ۶۸ درصدی شاخص هموزن، رونق اسمی بازار را نشان میدهد.
- ارزش معاملات ۶۶ همتی از نظر دلاری فقط حدود ۳۵۳ تا ۳۵۷ میلیون دلار بوده است.
- رکورد معاملات سال ۱۳۹۹ حدود ۱.۳۸ میلیارد دلار ارزش داشت.
- P/E حدود ۶.۵ می‌تواند نقطه شروع تحلیل باشد، اما معیار قطعی ارزندگی نیست.
- خروج پول حقیقی و واکنش شاخص به خبرهای سیاسی، شکنندگی روندهای هیجانی را یادآوری می‌کند.
پرسش‌های متداول
آیا بورس از قله سال ۱۳۹۹ عبور کرده است؟
از نظر ریالی برخی رکوردها شکسته شدهاند، اما ارزش دلاری معاملات همچنان بهمراتب کمتر از قله ۱۳۹۹ است. بنابراین پاسخ به معیار مقایسه بستگی دارد.
چرا شاخص هموزن بیشتر از شاخص کل رشد کرده است؟
رشد ۶۸ درصدی شاخص هموزن در برابر رشد ۵۴ درصدی شاخص کل نشان میدهد دامنه صعود به بسیاری از شرکتهای کوچکتر نیز رسیده است.
آیا P/E برابر ۶.۵ یعنی همه سهام ارزان هستند؟
خیر. این نسبت متوسط بازار است و بدون بررسی کیفیت سود، وضعیت صنعت، ساختار مالی شرکت و ریسکهای اقتصادی نمیتوان از آن نتیجه قطعی گرفت.
