بورس و معادله مذاکره؛ چرا هر خبر سیاسی، شاخص را جابه‌جا می‌کند؟

دو هفته پیش، بورس تهران زیر سایه ریسک نظامی نفس می‌کشید؛ امروز شاخص کل در کانال ۵.۷ میلیون واحد رکورد می‌زند و صف‌های خرید جایگزین صف‌های فروش شده‌اند. چه چیزی این چرخش را رقم زد؟ پاسخ در یک کلمه است: سیاست.

پاسخ کوتاه

بررسی معاملات بورس از بازگشایی در ۲۹ اردیبهشت ۱۴۰۵ تا ۲۰ مرداد، چهار مقطع مجزا را نشان می‌دهد که در هر کدام، هر بار احتمال کاهش تنش بالا رفته، شاخص‌ها صعود کرده و هر بار ریسک نظامی برگشته، سهم‌های بزرگ عقب‌نشینی کرده‌اند. پیام برای سرمایه‌گذار: خبر سیاسی در کوتاه‌مدت قیمت می‌سازد، اما روند بلندمدت به سود اسمی شرکت‌ها وابسته است که فقط وقتی ریسک سیستماتیک اجازه دهد، خود را در قیمت‌ها نشان می‌دهد.

چهار مقطع، یک الگوی تکراری

از ۲۹ اردیبهشت تا ۲۷ خرداد، همزمان با جریان داشتن مذاکرات، شاخص کل ۳۸.۷ درصد و شاخص هم‌وزن ۴۱.۹ درصد رشد کردند. از ۲۸ خرداد تا ۵ تیر، پس از امضای تفاهم‌نامه، شاخص کل تنها ۰.۱۹ درصد بالا رفت و هم‌وزن ۱.۱ درصد کاهش یافت. از ۶ تیر تا ۱۰ مرداد، با بازگشت درگیری‌های پراکنده و تهدید زیرساخت‌ها، شاخص کل ۲ درصد افت کرد، اما هم‌وزن ۷.۵ درصد رشد کرد. و از ۱۱ تا ۲۰ مرداد، با لغو حمله به زیرساخت‌ها و از سرگیری مذاکره، شاخص کل ۱۳.۴ درصد و هم‌وزن ۱۱.۴ درصد صعود کردند. الگو مشخص است: بازار به خبر سیاسی واکنش نشان می‌دهد، اما نه به هر خبری.

وقتی ریسک برمی‌گردد، سهم‌های بزرگ زودتر می‌فروشند

واگرایی دو شاخص در دوره تنش‌ها معنادار بود؛ شرکت‌های بزرگ به دلیل اندازه، موقعیت و نقش پررنگ‌تر در اقتصاد، بیشتر در معرض ریسک‌های نظامی قرار دارند و فشار فروش را زودتر حس می‌کنند. همزمان، سرمایه به جای خروج کامل از بازار، به سمت نمادهای کوچک‌تر و کم‌ریسک‌تر چرخید. در بازار وابسته به سیاست، «کجا ایستاده‌ای» به اندازه «بمانی یا بروی» اهمیت دارد.

عدد شاخص؛ سرعت‌گیر روانی روند

بازار هنوز خود را عقب‌مانده از بازارهای موازی می‌داند و عدد بزرگ شاخص کل از نگاه برخی تحلیلگران به یک مانع روانی تبدیل شده؛ عددی که می‌تواند در مقاطعی ترس ایجاد کند و مانع حرکت طبیعی بازار شود. نکته مهم دیگر: پول‌های بزرگ وارد بازار شده‌اند و بخشی از آنها با هدف نوسان‌گیری کوتاه‌مدت نیامده‌اند. جابه‌جایی مداوم بین سهم‌ها در چنین روندی، معمولا سرمایه‌گذار را از سود اصلی عقب می‌اندازد.

خبر امضا، بازار را نمی‌سازد؛ خبر پایدار می‌سازد

دوره دوم، آموزنده‌ترین مقطع این الگوست: امضای تفاهم‌نامه موج صعودی نساخت، چون بازار به پایداری آن اطمینان نداشت. بازار علاوه بر خود خبر، به چشم‌انداز ادامه کاهش تنش‌ها نگاه می‌کند. به همین دلیل، روزهای هفته اخیر هم یکسان نبودند؛ روزی با رکورد تاریخی ارزش معاملات و روزی با سنگین‌ترین خروج پول، هر دو در دل یک روند صعودی اتفاق افتاد.

مثال عددی؛ یک هفته پرنوسان با برآیند مثبت

هفته منتهی به ۲۰ مرداد تنها چهار روز معاملاتی داشت. شنبه: ورود ۹ هزار و ۸ میلیارد تومان پول حقیقی و ۸۱۲ نماد مثبت. یکشنبه: رکورد تاریخی ارزش معاملات با ۶۵ هزار و ۵۰۵ میلیارد تومان، اما همزمان خروج ۶ هزار و ۹۰۹ میلیارد تومان پول حقیقی. دوشنبه: بازگشت تقاضا با ورود ۲ هزار و ۲۵۴ میلیارد تومان. سه‌شنبه: ورود ۱ هزار و ۷۸۹ میلیارد تومان دیگر. برآیند هفته، حدود ۶ هزار و ۱۴۴ میلیارد تومان ورود خالص پول حقیقی و رشد ۶.۱ درصدی شاخص کل بود. خروج سنگین یک روز، لزوما پایان روند نیست؛ ماندگاری نقدینگی مهم‌تر از نوسان یک روزه است.

نکته‌های کلیدی

• از بازگشایی بازار تاکنون، هر بار احتمال کاهش تنش بالا رفته، شاخص صعود کرده و با بازگشت ریسک نظامی، سهم‌های بزرگ عقب‌نشینی کرده‌اند.
• در دوره تنش، سرمایه به جای خروج کامل، به سمت نمادهای کوچک‌تر چرخید؛ این را واگرایی شاخص کل و هم‌وزن نشان داد.
• صرف امضای تفاهم‌نامه موج صعودی نساخت؛ بازار به پایداری توافق واکنش نشان می‌دهد، نه فقط به خبر.
• جریان ورود و ماندگاری پول حقیقی، معیار قابل اتکاتری از نوسان‌های روزانه برای قضاوت درباره روند است.
• در شرایط فعلی، تحولات سیاسی یکی از مهم‌ترین متغیرهای تعیین‌کننده مسیر بازار است؛ تصمیم‌ها باید با در نظر گرفتن این ریسک سیستماتیک گرفته شود، نه صرفا با واکنش به یک خبر.