انتخاب صندوق سرمایه گذاری در عصر رکورد ۶۰۶ مجوز

انتخاب صندوق سرمایه گذاری در مرداد ۱۴۰۵، هم‌زمان با عبور تعداد مجوزها از مرز ۶۰۰، به تصمیمی پیچیده‌تر از گذشته تبدیل شده است. رسیدن صنعت صندوق‌ها به ۶۰۶ مجوز و بیش از ۳۴۰۰ همت دارایی تحت مدیریت، دسترسی سرمایه‌گذار ایرانی به ابزارهای متنوع را گسترش داده؛ اما بازده‌های چشمگیر برخی صندوق‌ها نباید تفاوت ریسک، ترکیب دارایی و هزینه‌های هر گزینه را پنهان کند.

پاسخ کوتاه

رکورد ۶۰۶ مجوز به معنای تنوع بیشتر برای سرمایه‌گذاری غیرمستقیم است، نه اینکه همه صندوق‌ها کیفیت یا ریسک یکسانی داشته باشند. برای مقایسه، باید بازده در دوره‌های همسان، میزان نوسان، ترکیب دارایی، کارمزد و فاصله عملکرد صندوق با شاخص مرتبط را کنار یکدیگر دید.

رکورد ۶۰۶ مجوز چه معنایی دارد؟

در ۲۳ مرداد ۱۴۰۵ اعلام شد که تعداد مجوزهای صندوق‌های سرمایه‌گذاری به ۶۰۶ رسیده است؛ نقطه عطفی تاریخی برای صنعتی که اکنون بیش از ۳۴ میلیون میلیارد ریال، معادل ۳۴۰۰ همت، دارایی تحت مدیریت دارد. همچنین پیش‌بینی شده تعداد مجوزها تا پایان سال به ۷۰۰ برسد.

صندوق‌های درآمد ثابت با ۱۶۶ مجوز، شامل ۹۲ صندوق ETF و ۷۴ صندوق صدور و ابطالی، بزرگ‌ترین گروه هستند. پس از آن، صندوق‌های سهامی با ۱۵۲ مجوز قرار دارند که ۹ صندوق اهرمی و ۵۹ صندوق بخشی را نیز شامل می‌شوند. همچنین ۱۱۸ مجوز به صندوق‌های اختصاصی بازارگردانی، ۳۷ مجوز به صندوق‌های طلا، ۲۰ مجوز به صندوق‌های جسورانه و ۸ مجوز به صندوق‌های املاک و مستغلات اختصاص یافته است.

این گسترش فقط عددی نیست. صندوق‌های زمین و ساختمان، زعفران و دیگر ابزارهای مبتنی بر دارایی واقعی نیز به بازار اضافه شده‌اند. بنابراین سرمایه‌گذار با طیفی از گزینه‌های کم‌نوسان‌تر تا ابزارهای پرریسک و تخصصی روبه‌رو است.

چرا انتخاب صندوق سرمایه گذاری دشوارتر شده است؟

افزایش تنوع، امکان هماهنگ‌کردن ابزار با سطح ریسک را بیشتر می‌کند، اما «ریسک انتخاب» را نیز بالا می‌برد. نام مشابه دو صندوق الزاما به معنای عملکرد، نقدشوندگی یا ترکیب دارایی مشابه نیست. حتی صندوق‌های متعلق به یک گروه می‌توانند از نظر تمرکز سرمایه‌گذاری، استفاده از اهرم، کیفیت مدیریت و هزینه‌ها تفاوت معناداری داشته باشند.

بازده کوتاه‌مدت نیز ممکن است تصویر ناقصی بسازد. در کمتر از سه ماه، صندوق‌های سهامی از ابتدای سال ۱۴۰۵ تا میانه تابستان به‌طور میانگین بیش از ۶۱ درصد بازده ثبت کردند. دو صندوق نارنج اهرم و فارمانی نیز به‌ترتیب ۱۴۵.۲ و ۱۴۵.۱ درصد بازده داشتند. این اعداد گذشته را توصیف می‌کنند و به‌تنهایی نشان‌دهنده تکرار عملکرد در آینده نیستند، به‌ویژه وقتی اهرم می‌تواند شدت نوسان را افزایش دهد.

شکاف بازده صندوق‌ها چه می‌گوید؟

در هفته منتهی به ۱۴ مرداد ۱۴۰۵، میانگین بازده بازار سهام ۶.۶۳ درصد بود؛ در همان دوره صندوق‌های سهامی ۱۲.۵۲ درصد، صندوق‌های اهرمی ۱۰.۰۴ درصد و صندوق‌های درآمد ثابت ۰.۶۷ درصد بازده ثبت کردند. این شکاف، تفاوت ماهیت ابزارها را نشان می‌دهد: بازده بیشتر یک دوره کوتاه معمولا بدون پذیرش نوسان و احتمال زیان بیشتر قابل تفسیر نیست.

در سوی دیگر، بازده سالانه صندوق‌های درآمد ثابت حدود ۳۰ تا ۳۹ درصد گزارش شده؛ در حالی که سود سپرده بانکی ۲۳ درصد و تورم بیش از ۵۷ درصد بوده است. مقایسه این نرخ‌ها باید با توجه به دوره زمانی، نقدشوندگی و اثر تورم انجام شود. بازده اسمی مثبت لزوما به معنای افزایش قدرت خرید واقعی نیست.

ترکیب دارایی صندوق چرا مهم است؟

رفتار هشت صندوق بزرگ درآمد ثابت نمونه روشنی از اهمیت بررسی سبد است. این صندوق‌ها سهم اوراق را به حدود ۲۰ درصد، پایین‌تر از حد نصاب ۲۵ درصد، کاهش داده و سهم سپرده‌های بانکی را به ۵۶ درصد رسانده‌اند. این تغییر در واکنش به انتظار نرخ بهره ۳۹ درصدی، آرایش دفاعی صنعت در برابر انقباض پولی را نشان می‌دهد.

جریان پول نیز تصویری از توجه بازار ارائه می‌کند. در ۲۰ مرداد حدود ۴ همت پول حقیقی وارد ETFها شد و ارزش معاملات هفتگی صندوق‌ها با رشد ۸۱ درصدی به ۲۴,۴۰۶ میلیارد تومان رسید. ورود پول حقیقی به صندوق‌های طلا از ابتدای سال نیز حدود ۵۳,۰۴۴ میلیارد تومان بود و ۳۵ صندوق طلای فعال معامله می‌شدند. بااین‌حال، ورود پول یا افزایش معاملات به‌تنهایی معیار کیفیت یک صندوق نیست.

یک مثال عددی برای مقایسه صندوق‌ها

فرض کنید سرمایه‌گذار فقط بازده هفته منتهی به ۱۴ مرداد را ببیند. صندوق‌های سهامی با میانگین ۱۲.۵۲ درصد، صندوق‌های اهرمی با ۱۰.۰۴ درصد و درآمد ثابت با ۰.۶۷ درصد روبه‌روی او قرار می‌گیرند. مقایسه درست‌تر زمانی شکل می‌گیرد که علاوه بر این اعداد، نوسان، افق زمانی، ترکیب سبد، نقدشوندگی و کارمزد نیز بررسی شوند؛ زیرا این سه گروه مأموریت و سطح ریسک یکسانی ندارند.

نکته‌های کلیدی

• صنعت صندوق‌ها با ۶۰۶ مجوز و ۳۴۰۰ همت دارایی به رکورد تاریخی رسیده است.
• تنوع بیشتر ابزارها، ریسک انتخاب نادرست را نیز افزایش می‌دهد.
• بازده کوتاه‌مدت بالا بدون سنجش نوسان و اهرم قابل ارزیابی کامل نیست.
• ترکیب دارایی می‌تواند حتی میان صندوق‌های یک گروه تفاوت جدی ایجاد کند.
• بازده اسمی باید در کنار تورم، کارمزد و نقدشوندگی سنجیده شود.