استراتژی بلندمدت سهامداری پس از رالی ۵۴ درصدی بورس

استراتژی بلندمدت سهامداری پس از بازدهی ۵۴ درصدی شاخص کل، بیش از آنکه به تعقیب رکوردهای روزانه وابسته باشد، به تشخیص کیفیت سود و توان واقعی شرکت‌ها برای خلق ارزش نیاز دارد. صعود پرشتاب بازار، فروش‌های ریالی بزرگ و سبزپوشی گسترده نمادها جذاب‌اند؛ اما پشت این تصویر، کاهش فروش دلاری و افت حاشیه سود کل بازار دیده می‌شود.

پاسخ کوتاه

رشد شاخص لزوما به معنای بهبود هم‌زمان سودآوری همه شرکت‌ها نیست. در شرایط فعلی، مقایسه رشد فروش با سود خالص، بررسی حاشیه سود و سنجش ارزش‌گذاری هر سهم می‌تواند تصویر دقیق‌تری از وضعیت بنیادی بازار نسبت به حرکت روزانه شاخص ارائه کند.

چرا رالی ۵۴ درصدی بورس همه واقعیت را نشان نمی‌دهد؟

شاخص کل در ۲۶ مرداد ۱۴۰۵ با افزایش ۱۳۱,۵۶۹ واحدی به ۵,۸۹۸,۰۰۰ واحد رسید و شاخص هم‌وزن نیز در سطح ۱,۶۶۴,۰۰۰ واحد ایستاد. بازدهی شاخص کل از ابتدای سال حدود ۵۴ درصد بوده و بازار برای سومین هفته متوالی نزدیک به ۶ درصد رشد هفتگی ثبت کرده است.

یکی از توضیح‌های اصلی این صعود، جبران جاماندگی بورس از دلار، تورم عمومی و بازارهای موازی است. از آغاز تنش‌های نظامی اخیر، دلار حدود ۱۰ درصد رشد کرده و طلا تقریبا بدون بازدهی مانده است؛ در مقابل، شاخص کل حدود ۵۰ درصد و شاخص هم‌وزن بین ۶۰ تا ۷۰ درصد بالا رفته‌اند. بنابراین بخشی از رالی را می‌توان تعدیل ارزش اسمی دارایی‌های بورسی دانست، نه الزاما جهش متناظر در قدرت سودسازی واقعی شرکت‌ها.

استراتژی بلندمدت سهامداری به کدام اعداد توجه می‌کند؟

فروش ماهانه شرکت‌های بورسی از ۷۵۶ همت در فروردین به رکورد ۱۳۴۷ همت در تیر رسیده است. بااین‌حال، فروش دلاری شرکت‌ها در بهار ۱۴۰۵ فقط ۱۵.۳ میلیارد دلار بوده؛ رقمی که در بهار ۱۴۰۴ به ۱۷.۹ میلیارد دلار می‌رسید. این فاصله نشان می‌دهد رشد ریالی فروش تا حد زیادی از تورم و تغییر سطح قیمت‌ها اثر پذیرفته است.

هم‌زمان، سود خالص شرکت‌ها در بهار ۱۴۰۵ با افت ۱۵.۴ درصدی نسبت به زمستان به ۴۰۴ همت کاهش یافته است. حاشیه سود خالص بازار نیز از قله ۱۹ درصدی به محدوده ۱۱ تا ۱۲ درصد رسیده است. در نتیجه، رکورد فروش بدون بررسی هزینه‌ها، مقدار تولید، نرخ‌های فروش و حاشیه سود نمی‌تواند به‌تنهایی نشانه تقویت بنیاد شرکت باشد.

کدام صنایع کیفیت سود متفاوتی دارند؟

توزیع سودآوری میان صنایع یکسان نیست. فلزات اساسی با ۱۹ درصد از فروش بازار، ۳۰ درصد سود خالص را ایجاد می‌کنند. محصولات شیمیایی نیز با سهم ۱۱ درصدی از فروش، ۱۸ درصد سود بازار را در اختیار دارند. این ارقام بیانگر تبدیل مؤثرتر فروش به سود در این دو گروه است.

در سوی دیگر، فرآورده‌های نفتی با وجود سهم ۴۰ درصدی از فروش، بیش از ۳۰ درصد سود خالص بازار را نمی‌سازند. صنعت خودرو نیز با ۷ درصد سهم فروش، تقریبا سهمی از سود بهار نداشته است. این مقایسه نشان می‌دهد بزرگی درآمد یا وزن یک صنعت در شاخص، به‌تنهایی معیار مناسبی برای سنجش کیفیت عملکرد آن نیست.

آیا ارزش‌گذاری بازار هنوز کم‌ریسک است؟

نسبت P/E کل بازار به حدود ۶.۵ مرتبه رسیده و P/E بسیاری از تک‌سهم‌ها از محدوده‌های ۲ تا ۳ به حدود ۴ تا ۴.۵ افزایش یافته است. از طرف دیگر، نرخ بهره بدون ریسک نزدیک به ۴۰ درصد قرار دارد. کنار هم گذاشتن این متغیرها نشان می‌دهد پس از رشد قیمت‌ها، حساسیت بازار به گزارش‌های مالی، ریسک سیاسی و تغییر انتظارات بیشتر شده است.

رفت‌وبرگشت نقدینگی نیز همین فضای دوگانه را نشان می‌دهد. در ۲۴ مرداد حدود ۳.۷ همت پول حقیقی خارج شد، اما در ۲۵ مرداد ۳.۲ همت بازگشت و ۸۷ درصد نمادها سبزپوش شدند. این جابه‌جایی سنگین می‌تواند نشانه چرخش پول میان نمادهای بزرگ و کوچک و حرکت بازار از فاز یکدست شاخصی به مرحله انتخاب‌محورتر باشد.

مثال عددی

فرض کنید دو صنعت را فقط بر اساس فروش مقایسه کنیم. فرآورده‌های نفتی ۴۰ درصد فروش بازار را دارند، اما سهم سود آنها از ۳۰ درصد فراتر نمی‌رود؛ در مقابل، فلزات اساسی با ۱۹ درصد فروش، ۳۰ درصد سود خالص را می‌سازند. این مثال نشان می‌دهد نسبت سود به فروش می‌تواند اطلاعاتی بدهد که رقم فروش به‌تنهایی پنهان می‌کند.

نکته‌های کلیدی

• بازدهی ۵۴ درصدی شاخص کل، معادل رشد ۵۴ درصدی سود واقعی همه شرکت‌ها نیست.
• کاهش فروش دلاری از ۱۷.۹ به ۱۵.۳ میلیارد دلار، ماهیت اسمی بخشی از رشد فروش را آشکار می‌کند.
• افت حاشیه سود از ۱۹ درصد به حدود ۱۲ درصد، اهمیت کنترل هزینه و قدرت قیمت‌گذاری را افزایش داده است.
• تفاوت سهم فروش و سهم سود صنایع، معیار ساده‌ای برای مقایسه کیفیت سود فراهم می‌کند.
• افزایش P/E در کنار نرخ بهره حدود ۴۰ درصد، ارزیابی دقیق‌تر ارزش‌گذاری را ضروری می‌سازد.