ارزش دلاری بورس؛ پشت‌پرده رکورد ۶ میلیون واحدی شاخص

ارزش دلاری بورس در آستانه عبور شاخص کل از مرز ۶ میلیون واحد، تصویر متفاوتی از رکوردهای ریالی بازار سهام نشان می‌دهد. شاخص کل از ابتدای سال ۱۴۰۵ حدود ۵۴ درصد رشد کرده و سهامداران شاهد یکی از قدرتمندترین دوره‌های صعودی پس از سال ۱۳۹۹ بوده‌اند؛ بااین‌حال، ارزش کل بازار سرمایه به حدود ۹۸ میلیارد دلار رسیده و همچنان زیر مرز ۱۰۰ میلیارد دلار است. این شکاف یادآوری می‌کند که در اقتصاد تورمی، افزایش عدد شاخص لزوما به معنای رشد هم‌اندازه قدرت خرید یا ثروت واقعی نیست.

پاسخ کوتاه

رکورد ریالی شاخص بورس بخشی از رشد قیمت سهام را نشان می‌دهد، اما برای سنجش بازده واقعی کافی نیست. ارزش دلاری حدود ۹۸ میلیارد دلاری بازار، در کنار افت ارزش پول ملی، بیانگر آن است که بخشی از رالی اخیر ماهیت اسمی دارد؛ هرچند همین کوچکی می‌تواند از منظر نسبی نشانه قیمت‌گذاری پایین‌تر یا بازتاب ریسک‌های سنگین اقتصاد ایران باشد.

ارزش دلاری بورس چه چیزی را نشان می‌دهد؟

شاخص کل در پایان معاملات ۲۶ مرداد ۱۴۰۵ با افزایش ۱۳۱,۵۶۹ واحدی، معادل ۲.۲۸ درصد، به ۵,۸۹۷,۹۵۰ واحد رسید. فاصله شاخص با مرز روانی ۶ میلیون واحد تنها حدود ۱۰۲ هزار واحد بود. شاخص هموزن نیز با رشد ۲.۲۴ درصدی به ۱,۶۶۴,۵۸۱ واحد رسید و سبز بودن ۹۳ درصد نمادها نشان داد صعود به چند سهم بزرگ محدود نبوده است.

با وجود این رکورد، تبدیل ارزش بازار به دلار تصویری کوچک‌تر ارائه می‌کند. ارزش دلاری کل بازار حدود ۹۸ میلیارد دلار برآورد شده است. بنابراین تحلیلگر باید هم‌زمان دو نما را ببیند: نمای ریالی که از افزایش قیمت‌ها و رکورد شاخص حکایت دارد و نمای دلاری که اثر کاهش ارزش پول ملی را وارد محاسبه می‌کند.

چرا رشد اسمی با افزایش ثروت واقعی متفاوت است؟

بازده اسمی همان درصد افزایش قیمت دارایی بر حسب ریال است، اما بازده واقعی باید در کنار تورم، نرخ ارز و تغییر قدرت خرید بررسی شود. اگر قیمت سهام در یک دوره ۳۰ درصد بالا برود، ولی ارزش پول ملی سریع‌تر کاهش پیدا کند، نتیجه دلاری سرمایه‌گذار می‌تواند منفی باشد. این مقایسه به معنای برتری همیشگی دلار یا طلا نیست؛ بلکه واحد سنجش را تغییر می‌دهد.

در زمان مطرح‌شدن این ارزیابی‌ها، نرخ دلار آزاد حدود ۱۸۷ هزار تومان و قیمت طلای ۱۸ عیار بالای ۱۹ میلیون تومان بود. این ارقام نشان می‌دهند بازار سهام برای جذب سرمایه با بازارهای موازی قدرتمندی رقابت می‌کند. سرمایه‌گذار بلندمدت ایرانی به همین دلیل بهتر است عملکرد سبد خود را فقط با عدد شاخص مقایسه نکند و تغییر قدرت خرید را نیز در ارزیابی بازده لحاظ کند.

آیا معاملات پرحجم به معنای بازگشت بورس به قله است؟

در ۱۸ مرداد، ارزش معاملات خرد به رکورد ریالی حدود ۶۶ همت رسید. این رقم با نرخ ارز همان روز فقط حدود ۳۵۳ تا ۳۵۷ میلیون دلار ارزش داشت. در مقابل، ارزش معاملات ۱۸ تیر ۱۳۹۹ با نرخ ارز آن دوره حدود ۱.۳۸ میلیارد دلار بود. پس بازار امروز از نظر گردش مالی دلاری هنوز فاصله محسوسی با قله سال ۱۳۹۹ دارد.

در ۲۶ مرداد نیز حدود ۴.۴ همت پول حقیقی وارد بازار شد و هم‌زمان حدود ۸۷۶ میلیارد تومان از صندوق‌های درآمد ثابت خارج شد. این جابه‌جایی، افزایش تمایل کوتاه‌مدت به سهام را نشان می‌دهد، اما تداوم آن به متغیرهایی مانند نرخ بهره، ثبات سیاست‌ها و اعتماد سرمایه‌گذاران وابسته است.

P/E پایین؛ ارزندگی یا قیمت ریسک؟

نسبت P/E کل بازار در محدوده ۶.۵ مرتبه قرار دارد؛ سطحی که در مقایسه تاریخی بالا محسوب نمی‌شود. بااین‌حال، پایین بودن این نسبت به‌تنهایی اثبات نمی‌کند سهام ارزان یا رشد آینده آن قطعی است. نرخ بهره، قیمت‌گذاری دستوری و ابهامات سیاسی می‌توانند صرف ریسک را افزایش دهند و باعث شوند سرمایه‌گذاران حاضر نباشند ضریب بالاتری برای سود شرکت‌ها بپردازند.

کوچکی دلاری بورس نیز دو تفسیر هم‌زمان دارد: ممکن است از ارزندگی نسبی برخی دارایی‌ها حکایت کند یا نشان‌دهنده محدودیت ارزش‌گذاری بازار در مقیاس جهانی باشد. تشخیص میان این دو حالت به کیفیت سود شرکت، پایداری جریان نقدی و ریسک‌های اختصاصی هر صنعت نیاز دارد.

یک مثال عددی برای سنجش رالی بورس

فرض کنید سرمایه‌گذاری فقط رشد ۵۴ درصدی شاخص کل از ابتدای سال را ببیند؛ برداشت اولیه او جهش چشمگیر بازار است. اما وقتی همین عملکرد کنار ارزش دلاری ۹۸ میلیارد دلاری بازار، دلار حدود ۱۸۷ هزار تومانی و فاصله معاملات دلاری امروز با رقم ۱.۳۸ میلیارد دلاری سال ۱۳۹۹ قرار گیرد، تصویر کامل‌تر می‌شود. هدف این مقایسه حذف بازده ریالی نیست، بلکه تفکیک رشد اسمی از تغییر واقعی قدرت خرید است.

نکته‌های کلیدی

• شاخص کل در ۲۶ مرداد به ۵,۸۹۷,۹۵۰ واحد رسید و به مرز ۶ میلیون نزدیک شد.
• رشد ۵۴ درصدی شاخص کل و رشد ۶۸ درصدی شاخص هموزن، قدرت رالی سال ۱۴۰۵ را نشان می‌دهد.
• ارزش حدود ۹۸ میلیارد دلاری بازار با رکورد تاریخی شاخص ریالی تضاد معناداری دارد.
• رکورد ۶۶ همتی معاملات خرد از نظر دلاری تنها حدود ۳۵۵ میلیون دلار بود.
• P/E حدود ۶.۵ بدون بررسی نرخ بهره، سیاست‌گذاری و ریسک سیاسی معیار کافی برای ارزندگی نیست.
• سنجش بازده واقعی مستلزم توجه هم‌زمان به تورم، ارز و قدرت خرید است.