فریز شدن تتر چیست و دارندگان USDT باید چه بدانند؟

فریز شدن تتر یک فرض تئوریک نیست. شرکت تتر همین امسال، در یک بعدازظهر، دو کیف‌پول را با مجموع ۳۴۴ میلیون دلار از کار انداخت؛ یک روز بعد اداره تحریم‌های آمریکا (OFAC) هر دو را زیر ردیف بانک مرکزی ایران در فهرست خودش آورد. برای کسی که USDT را به‌جای دلار نقد نگه می‌دارد، این یعنی دارایی‌اش روی زنجیره‌ای نشسته که یک شرکت، با یک تراکنش، می‌تواند آن را قفل کند.

تتر یک کیف‌پول را فریز می‌کند، نه یک حساب بانکی را

تتر، سیرکل (ناشر USDC) و پکسوس هرکدام یک فهرست سیاه داخل قرارداد هوشمند توکن خودشان دارند. وقتی آدرسی به این فهرست اضافه می‌شود، همان توکن در همان کیف‌پول دیگر قابل انتقال نیست؛ خود بلاکچین اتریوم یا ترون همچنان کار می‌کند، فقط آن یک آدرس از حرکت می‌افتد. تتر بعدتر می‌تواند فریز را بردارد یا موجودی را بسوزاند و معادلش را از خزانه خودش به آدرس دیگری بفرستد. از ۲۰۱۶ تا الان ناشرهای استیبل‌کوین با همین سوییچ ۶٫۴ میلیارد دلار را فریز کرده‌اند؛ در مقابل، خود بلاکچین‌ها (با توقف یا بازگردانی تراکنش توسط اعتبارسنج‌ها) فقط ۷۵۵ میلیون دلار را متوقف کرده‌اند. از هر ۱۰۰ دلاری که روی زنجیره متوقف شده، ۸۹ دلارش را یک شرکت فریز کرده، نه شبکه.

چرا تقریبا همیشه پای تتر در میان است

از کل پولی که ناشرها فریز کرده‌اند، ۹۷ درصد کار تتر است، و بیشتر آن روی شبکه ترون اتفاق افتاده؛ تنها USDT روی ترون ۴٫۱ میلیارد دلار از این رقم را تشکیل می‌دهد. سیرکل و پکسوس در مقیاس خیلی کوچک‌تری فریز می‌کنند. نکته‌ای که کمتر گفته می‌شود این است که برای ۷۷ درصد دلارهای فریزشده هیچ دلیل منتشرشده‌ای پیدا نشد؛ فقط حدود ۹ درصد را می‌شود به فهرست تحریم آمریکا نسبت داد. از ۲۰۲۴ به بعد اما سرعت واکنش تتر به فهرست OFAC خیلی بالا رفته: ۷۶ درصد فریزهای مرتبط با تحریم در همان هفته قرارگیری در فهرست انجام شده، در حالی‌که پیش از ۲۰۲۴ همین عدد تقریبا صفر بود.

آنچه داده‌های فرداس نشان می‌دهد

در داده‌های ثبت‌شده در فرداس ساعت ۱۳:۳۰ امروز (۲۶ مهر ۱۴۰۵)، هر تتر ۲۶۱٬۹۷۷ تومان معامله می‌شد، در حالی‌که دلار آزاد ۲۶۱٬۸۰۰ تومان بود. فاصله این دو در داده‌های فرداس فقط ۰٫۰۷ درصد ثبت شده؛ یعنی تتر تقریبا دقیقا هم‌قیمت دلار نقد معامله می‌شود. اگر بازار واقعا نگران ریسک فریز یا توقیف توسط تتر بود، طبیعتا باید همین حالا تتر را کمی ارزان‌تر از دلار آزاد قیمت می‌زد تا آن ریسک را پوشش دهد؛ چنین تخفیفی در داده‌های فرداس دیده نمی‌شود. برای مقایسه، در همان لحظه بیت‌کوین با افت هفتگی ۲٫۴۹ درصد و اتریوم با افت هفتگی ۵٫۲۲ درصد معامله می‌شدند، یعنی نوسان بازار کریپتو به تتر سرایت نکرده است.

فرض کنید یک سرمایه‌گذار ایرانی ۵٬۰۰۰ دلار معادل حدود ۱٫۳ میلیارد تومان (با نرخ تتر فرداس) را به‌جای نگه‌داشتن دلار فیزیکی، در کیف‌پول تتر نگه داشته. اگر این آدرس در زنجیره‌ای از تراکنش‌ها به یک کیف‌پول تحریم‌شده وصل شود، حتی بدون قصد او، احتمال قفل‌شدن همان دارایی وجود دارد. سرعت هم مهم است: روی ترون، کیف‌پول‌هایی که ظرف یک هفته از اولین دریافتشان فریز شدند، تا همان لحظه ۷۵ درصد پول را از قبل بیرون فرستاده بودند؛ روی اتریوم این رقم ۴۱ درصد بود. فریز دیرهنگام، پول کمی را گیر می‌اندازد.

ریسک‌هایی که باید جدی گرفت

برای کاربر ایرانی دو نکته اهمیت عملی دارد. اول، ارتباط غیرمستقیم با یک آدرس تحریم‌شده - حتی چند واسطه آن‌طرف‌تر - می‌تواند کیف‌پول را در معرض فریز بگذارد، و چون ۷۷ درصد فریزها بدون دلیل اعلام‌شده‌اند، کاربر معمولی اصلا نمی‌فهمد چرا. دوم، اگر دارایی روی صرافی متمرکز نگه داشته شود نه در کیف‌پول شخصی، تصمیم فریز دست همان صرافی و قوانین کشوری است که در آن ثبت شده، نه دست خود کاربر.

آنچه هنوز روشن نیست این است که آیا تتر الگوی فریز را به کیف‌پول‌های ایرانی که ارتباط مستقیمی با نهادهای تحریم‌شده ندارند هم گسترش می‌دهد یا نه. تا امروز بیشتر فریزهای مرتبط با تحریم روی آدرس‌هایی بوده که مستقیما در فهرست OFAC قرار گرفته‌اند، نه کاربر عادی؛ اما این الگو می‌تواند با هر دور تازه تحریم تغییر کند.

جمع‌بندی ما این است که تتر ابزار مفیدی برای حفظ ارزش در برابر تورم تومان باقی می‌ماند، همان‌طور که رشد ماهانه ۱۴٫۸۷ درصدی دلار در داده‌های فرداس نشان می‌دهد چرا خیلی‌ها به آن پناه می‌برند. اما نگه‌داشتن تتر با این باور که «هیچ‌کس نمی‌تواند آن را لمس کند» با رقم‌های همین گزارش جمع نمی‌شود؛ کلید فریز دست ناشر توکن است، نه دست دارنده آن.

نکته‌های کلیدی

• ناشرهای استیبل‌کوین از ۲۰۱۶ تاکنون ۶٫۴ میلیارد دلار فریز کرده‌اند، در برابر ۷۵۵ میلیون دلار توسط خود بلاکچین‌ها.
• تتر به‌تنهایی ۹۷ درصد فریزهای ناشران را انجام داده، بیشتر روی ترون.
• برای ۷۷ درصد دلارهای فریزشده هیچ دلیل عمومی ثبت نشده است.
• در داده‌های فرداس، فاصله قیمت تتر تا دلار آزاد فقط ۰٫۰۷ درصد است؛ بازار فعلا ریسک فریز را قیمت نمی‌زند.

محرک اصلی: سرعت و دامنه واکنش تتر به فهرست تحریم OFAC، که از ۲۰۲۴ به بعد به‌شدت بالا رفته.
ریسک مهم: اکثر فریزها بدون دلیل اعلام‌شده‌اند و می‌توانند کیف‌پول‌هایی را هم بگیرند که ارتباط مستقیمی با مورد تحریم‌شده حس نمی‌کنند.
رویداد بعدی: هر فریز یا رفع‌فریز تازه در پی فهرست‌های جدید OFAC، که می‌تواند الگوی فعلی را تغییر دهد.

اگر می‌خواهید فاصله لحظه‌ای تتر و دلار آزاد را خودتان دنبال کنید، نمودار قیمت تتر در فرداس همین رقم را زنده نشان می‌دهد و می‌شود برایش هشدار قیمت هم گذاشت.