دکمه قطع فشرده شد؛ ۱۳۱ میلیون دلار تتر منسوب به بانک مرکزی ایران منجمد شد

مدتها کارشناسان هشدار میدادند تتر «دلار دیجیتالی» است که دکمه قطع دارد و آن دکمه در اختیار واشنگتن قرار دارد. نیمه تیر امسال، این هشدار از حرف به واقعیت بدل شد: وزارت خزانهداری آمریکا چهار کیفپول رمزارزی منسوب به بانک مرکزی ایران را تحریم کرد و صادرکننده تتر، ۱۳۱ میلیون دلار از داراییهای آنها را در یک لحظه منجمد کرد. برای کاربر ایرانی که بخشی از سرمایهاش را در قالب تتر نگه میدارد، این رویداد مهمترین تغییر قواعد بازی در بازار ارز دیجیتال در ماههای اخیر است.

پاسخ کوتاه: در ۲۳ تیر ۱۴۰۵، دفتر کنترل داراییهای خارجی آمریکا چهار آدرس کیفپول در شبکه ترون را که به بانک مرکزی ایران نسبت داده شدهاند تحریم کرد و تتر ۱۳۱ میلیون دلار از مجموع حدود ۱۶۵ میلیون دلار دریافتی این آدرسها را مسدود کرد. مجموع داراییهای رمزارزی منسوب به ایران که از اسفند ۱۴۰۳ تاکنون مسدود شده، به حدود یک میلیارد دلار رسیده است.

دکمهای که این بار واقعا فشرده شد

روایت ماجرا ساده است: وزارت خزانهداری آمریکا چهار کیفپول مرتبط با بانک مرکزی ایران را به فهرست تحریم افزود و بلافاصله صادرکننده تتر، موجودی چهار آدرس روی شبکه ترون را به ارزش ۱۳۱ میلیون دلار فریز کرد؛ در حالی که این آدرسها در مجموع حدود ۱۶۵ میلیون دلار استیبلکوین دریافت کرده بودند. وزیر خزانهداری آمریکا شخصا این اقدام را تأیید کرد و هدف را مسدود کردن منابعی دانست که به باور واشنگتن صرف دور زدن تحریمها میشود. چند هفته پیش از آن نیز، صرافیهای بزرگ رمزارزی ایرانی که بانک مرکزی برای جابهجایی استیبلکوین از آنها استفاده میکرد، تحریم شده بودند.

ارقامی که تصویر را کامل میکنند

این نخستین بار نیست که پول رمزارزی منسوب به ایران مسدود میشود. در فروردین امسال، تتر حدود ۳۴۴ میلیون دلار دیگر را نیز فریز کرده بود و حالا مجموع فریزهای تتر از آدرسهای تحریمشده مرتبط با بانک مرکزی به حدود ۴۷۵ میلیون دلار میرسد. گزارشهای منتشرشده در زمستان گذشته نیز نشان میداد بانک مرکزی ایران دستکم ۵۰۷ میلیون دلار تتر خریده است؛ هدفی که تحلیلگران آن را حمایت از ریال در برابر سقوط و تسویه تجارت بینالمللی میدانستند. در همان مقطع، ریال در حدود هشت ماه نیمی از ارزش خود را در برابر دلار از دست داده بود.

تتر؛ دلار دیجیتالی که کاربر ایرانی به آن عادت کرده

برای بسیاری از ایرانیان، تتر عملا همان «دلار دیجیتال» است: نقدشوندگی شبانهروزی، بدون محدودیت بانکی و قابل جابهجایی میان کیفپولها. اما همین ابزار یک تفاوت بنیادی با دلار فیزیکی دارد: موجودی آن یک «تعهد شرکتی» است، نه پول مستقل. صادرکننده میتواند به دستور نهادهای آمریکایی، موجودی هر آدرسی را غیرقابل استفاده کند؛ اتفاقی که این بار برای کیفپولهای بانک مرکزی افتاد. در همین حال، نشانههای جهانی نیز بیصدا نیست: عرضه تتر در ۶۰ روز گذشته حدود ۴ میلیارد دلار کاهش یافته که ۸۷۰ میلیون دلار آن تنها در ۱۱ روز آخر بوده است؛ سیگنالی که برخی تحلیلگران آن را خروج سرمایه از بازار رمزارز میخوانند.

سیگنال برای بازار ارز ایران

در همین روزها، دلار آزاد در تهران به ۱۸۷ هزار و ۸۰۰ تومان رسیده و نرخ حواله رسمی در مرکز مبادله حدود ۱۵۵ هزار و ۱۴۵ تومان است؛ یعنی شکافی حدود ۳۲ هزار و ۶۰۰ تومانی میان دو بازار، آن هم در هفتهای که دلار ابتدا به کف یکماهه ۱۸۳ هزار تومان رسیده بود و بعد برگشت. پیام ترکیبی این دو رویداد روشن است: وقتی «کانال دیجیتال» دلار هم تحت کنترل تنظیمگر آمریکایی است، فشار انتظارات به سمت داراییهای فیزیکی و بازار داخلی میرود و اصلاح نرخ رسمی، بدون حل کسری بودجه و مهار رشد نقدینگی، نمیتواند شکاف را برای مدت طولانی ببندد؛ تحلیلی که اقتصاددانان داخلی نیز بارها بر آن تأکید کردهاند.

مثال عددی

برای درک مقیاس ماجرا، همین چهار کیفپول را در نظر بگیرید: آنها در مجموع ۱۶۵ میلیون دلار استیبلکوین دریافت کرده بودند و از این مقدار، ۱۳۱ میلیون دلار — یعنی حدود ۸۰ درصد موجودی — در یک روز غیرقابل استفاده شد. حالا این الگو را به کل ماجرا تعمیم دهید: از اسفند ۱۴۰۳ تاکنون حدود یک میلیارد دلار دارایی رمزارزی منسوب به ایران مسدود شده است؛ رقمی که برای اقتصادی با نیاز ارزی سالانه دهها میلیارد دلاری، فقط یک عدد در جدول نیست.

نکتههای کلیدی

• وزارت خزانهداری آمریکا در ۲۳ تیر ۱۴۰۵ چهار کیفپول ترون منسوب به بانک مرکزی ایران را تحریم کرد.
• تتر ۱۳۱ میلیون دلار از مجموع ۱۶۵ میلیون دلار دریافتی این آدرسها را فریز کرد.
• مجموع فریزهای تتر از آدرسهای تحریمشده مرتبط با بانک مرکزی به حدود ۴۷۵ میلیون دلار رسیده است.
• گزارشها نشان میدهد بانک مرکزی ایران دستکم ۵۰۷ میلیون دلار تتر برای حمایت از ریال خریده بود.
• از اسفند ۱۴۰۳، مجموع داراییهای رمزارزی منسوب به ایران که مسدود شده، حدود یک میلیارد دلار است.
• عرضه جهانی تتر در ۶۰ روز حدود ۴ میلیارد دلار کاهش یافته است.
• شکاف دلار آزاد (۱۸۷ هزار و ۸۰۰ تومان) و حواله رسمی (۱۵۵ هزار و ۱۴۵ تومان) به حدود ۳۲ هزار و ۶۰۰ تومان رسیده است.