تفاوت قیمت یورو آزاد و مرکز مبادله و اثر برابری جهانی بر بازار

تفاوت قیمت یورو آزاد و مرکز مبادله به ۹۸,۶۹۳ تومان رسیده است و تخصیص ارز به نرخ ۲۰۶,۸۷۷ تومان در برابر اسکناس ۳۰۵,۵۷۰ تومانی بازار آزاد، فاصله‌ای ۴۷.۷ درصدی میان این دو بازار ساخته است. این شکاف ریشه در هم‌زمانی دو متغیر دارد؛ از یک سو افزایش انتظارات تورمی در تهران همگام با رشد نرخ درهم و دلار، و از سوی دیگر برابری ۱.۰۸ واحدی یورو در برابر دلار در بازارهای بین‌المللی. نتیجه این وضعیت، هدایت بخش بزرگی از تقاضای تجاری به سمت صف‌های طولانی دریافت سهمیه رسمی ارز است.

چرا تفاوت قیمت یورو آزاد و مرکز مبادله تا این حد عمیق شد؟

تخصیص حواله با نرخ ۲۰۶,۸۷۷ تومان در مرکز مبادله برای واردات کالاهای صنعتی و مواد اولیه انجام می‌شود، اما اسکناس ۳۰۵,۵۷۰ تومانی بازار آزاد تقاضای متفاوتی را بازتاب می‌دهد. در بازار آزاد، خریدار اسکناس اغلب برای مصارفی مانند سفر یا تبدیل دارایی ریالی به ارز نقد وارد معامله می‌شود. وقتی فاصله دو نرخ به ۴۷.۷ درصد می‌رسد، انگیزه کسب سود از تفاوت قیمت تشدید می‌شود.

ما در بررسی جریان معاملات ارز دیدیم که تقاضای سهمیه‌ای چطور روند تخصیص به تولیدکننده واقعی را کند می‌کند. واردکننده‌ای که بتواند پرونده ثبت سفارش خود را در سامانه مرکز مبادله تایید کند، کالا را با ارزی وارد می‌کند که نزدیک به ۱۰۰ هزار تومان در هر یورو ارزان‌تر از بازار آزاد است. آیا این فاصله به نفع مصرف‌کننده تمام می‌شود؟ وقتی کالا با نرخ مبادله‌ای وارد شود اما در زنجیره توزیع بر مبنای نرخ آزاد قیمت بخورد، سود این فاصله نصیب واسطه‌ها می‌شود و کالا با قیمت گران به دست مصرف‌کننده می‌رسد.

فاصله فعلی نتیجه مدیریت اداری نرخ در مرکز مبادله در کنار نوسان آزادانه قیمت در معاملات نقدی تهران است. تثبیت دستوری در کانال ۲۰۶ هزار تومان در دوره‌هایی که انتظارات تورمی بالا می‌رود، فنر قیمتی را فشرده‌تر می‌کند و تقاضای ثبت سفارش را در سامانه به اوج می‌رساند.

اهرم برابری جهانی یورو و دلار چگونه به بازار تهران سرایت می‌کند؟

قیمت هر یورو در بازار تهران حاصل‌ضرب نرخ برابری جهانی یورو به دلار در نرخ برابری دلار به ریال است. در حال حاضر برابری یورو در برابر دلار (EUR/USD) در بازارهای بین‌المللی روی ۱.۰۸ دلار معامله می‌شود. این عدد بیان می‌کند که هر یورو حدود ۸ درصد از هر دلار آمریکا ارزش اسمی بیشتری در اقتصاد بین‌الملل دارد.

اگر بانک مرکزی اروپا در نشست پیش‌رو نرخ بهره را کاهش دهد و فدرال رزرو آمریکا سیاست متفاوتی در پیش بگیرد، نسبت برابری ۱.۰۸ تغییر خواهد کرد. کاهش این نسبت به سمت ۱.۰۵ شیب صعودی یورو در تهران را ملایم‌تر می‌کند، حتی اگر نرخ دلار در بازار داخلی بالا برود. برعکس، تقویت یورو در بازارهای بین‌المللی شتاب رشد این ارز را در مقایسه با دلار نقدی تهران بیشتر می‌کند.

با این حال، آنچه قطعی است این است که پیشران اصلی رفتار خریداران در تهران همواره متغیرهای پولی داخلی است. همبستگی یورو با درهم امارات در سطح ۷۴,۵۸۹ تومان و دلار در سطح ۲۷۱,۹۰۵ تومان مشخص می‌کند که نوسان‌های بازار جهانی نقش تنظیم‌کننده شتاب را در کوتاه‌مدت دارند.

آنچه داده‌های فرداس نشان می‌دهد

در پایگاه داده قیمت فرداس، آخرین رکورد ثبت‌شده در ساعت ۱۴:۰۸ امروز نشان می‌دهد نرخ هر اسکناس یورو به ۳۰۵,۳۶۰ تومان رسیده است. بازدهی ماهانه یورو در این تاریخ ۱۶.۱۸ درصد و بازدهی هفتگی آن ۱.۶۹ درصد ثبت شد، در حالی که در ۲۴ ساعت گذشته نوسان روزانه آن صفر بود.

داده‌های هم‌زمان در تابلوی فرداس موقعیت بقیه بازارها را این‌گونه ثبت کرده است: دلار آمریکا ۲۷۱,۹۰۵ تومان با بازدهی ماهانه ۱۷.۳۵ درصد، و درهم امارات ۷۴,۵۸۹ تومان با رشد ماهانه ۱۹.۳۹ درصد است. تتر نیز با نرخ ۲۷۲,۹۰۰ تومان معامله شد و اختلاف آن با دلار بازار آزاد ۰.۳۷ درصد بود.

در بازارهای موازی، سکه امامی با قیمت ۲۷۳,۹۶۵,۰۰۰ تومان حباب ۳.۱۲ درصدی را ثبت کرد و هر گرم طلای ۱۸ عیار با بهای ۲۷,۲۲۳,۱۰۰ تومان حباب ۳.۲۱ درصدی نسبت به انس داشت. در همین مقطع، انس جهانی طلا ۴۰۲۲.۹۹ دلار و نفت برنت ۱۱۴.۲۹۶ دلار قیمت خوردند. محاسبه دلار ضمنی طلا رقم ۲۸۰,۶۳۱ تومان و دلار ضمنی سکه رقم ۲۸۹,۳۷۵ تومان را ثبت کرد که هر دو بالاتر از نرخ اسکناس بازار آزاد ایستادند.

محاسبه اثر شکاف قیمتی برای واردکننده و خریدار خرد

تأثیر شکاف ۹۸,۶۹۳ تومانی میان نرخ حواله و بازار آزاد بر تصمیم‌های مالی کسب‌وکارها ملموس است. فرض کنید یک واحد تولیدی برای خرید ماشین‌آلات نیازمند ۱۰۰ هزار یورو است. اگر این واحد سهمیه ارز خود را از مرکز مبادله به نرخ ۲۰۶,۸۷۷ تومان دریافت کند، مجموع پرداخت ریالی او حدود ۲۰ میلیارد و ۶۸۷ میلیون تومان خواهد بود. همین میزان ارز در بازار آزاد با نرخ ۳۰۵,۵۷۰ تومان نیازمند ۳۰ میلیارد و ۵۵۷ میلیون تومان نقدینگی است.

این اختلاف ۹ میلیارد و ۸۶۹ میلیون تومانی روی یک خرید واحد، تعیین می‌کند که هزینه تمام‌شده محصول نهایی چقدر با رقبا فاصله داشته باشد. در طرف مقابل، فردی را فرض کنید که قصد خرید خودرو یا پرداخت ودیعه مسکن دارد؛ نگهداری یورو در برابر ریال هزینه‌های فرصت مانند سود سپرده بانکی را در نظر می‌آورد، اما در ماه گذشته بازدهی ۱۶.۱۸ درصدی یورو بخش بزرگی از افت ارزش نقدینگی را پوشش داده است.

از دیدگاه رفتار بازار، سطح ۳۰۵ هزار تومان محدوده تثبیت فعلی قیمت و سقف قبلی معاملات در بازار نقدی است. کف قیمتی در سمت عرضه دولتی همان کانال ۲۰۶ هزار تومان مرکز مبادله است و تا زمان اصلاح دامنه نوسان حواله، فاصله میان دو نرخ در معاملات نقدی باقی می‌ماند.

ریسک‌هایی که باید جدی گرفت

آنچه هنوز روشن نیست، زمان و دامنه بازنگری بانک مرکزی ایران در نرخ حواله تجاری مرکز مبادله است. اگر سیاست‌گذار تصمیم بگیرد نرخ حواله ۲۰۶ هزار تومانی را به تدریج افزایش دهد و به بازار آزاد نزدیک کند، بخشی از تقاضای رانتی تخلیه می‌شود و عطش ثبت سفارش فروکش می‌کند.

ریسک دوم به سیاست پولی بانک مرکزی اروپا مربوط است. هرگونه کاهش در نرخ بهره یورو می‌تواند برابری ۱.۰۸ دلار را به سمت پایین هدایت کند و از بازدهی دلاری دارندگان یورو در مقایسه با سایر دارایی‌ها بکاهد. همچنین همبستگی بالای بازار ارز با درهم ۷۴ هزار تومانی باعث می‌شود که گشایش یا انسداد در کانال‌های مبادلات نقدی منطقه، مستقیما به بازار تهران منتقل شود.

جمع‌بندی ما

برداشت ما در تحریریه فرداس این است که شکاف ۴۷.۷ درصدی ارز مبادله‌ای و آزاد به دلیل ایجاد فشار سنگین بر تقاضای واردات پایدار نمی‌ماند. مادامی که متغیرهای پولی و رشد ماهانه درهم در محدوده ۱۹ درصد ادامه دارد، یورو آزاد تمایل به همراهی با کل بازار ارز خواهد داشت. اصلاح دامنه نوسان در مرکز مبادله محتمل‌ترین سناریویی است که سیاست‌گذار برای مهار فاصله قیمتی پیش‌رو دارد.

نکته‌های کلیدی

• فاصله ۹۸,۶۹۳ تومانی میان حواله مرکز مبادله و یورو بازار آزاد، شکافی ۴۷.۷ درصدی در ساختار ارزی پدید آورده است.
• برابری جهانی ۱.۰۸ واحدی یورو در برابر دلار اهرم دوم تعیین قیمت در بازار تهران است.
• بازدهی ماهانه یورو در داده‌های فرداس به ۱۶.۱۸ درصد رسیده که با رشد ماهانه ۱۷.۳۵ درصدی دلار همخوانی دارد.
• تصمیم بانک مرکزی اروپا پیرامون نرخ بهره و اصلاح احتمالی نرخ حواله تجاری دو متغیر تعیین‌کننده مسیر کوتاه‌مدت هستند.

محرک اصلی: انتظارات تورمی داخل و همبستگی نرخ یورو با درهم ۷۴,۵۸۹ تومانی و دلار ۲۷۱,۹۰۵ تومانی
ریسک مهم: سرکوب اداری نرخ حواله در کانال ۲۰۶ هزار تومان و جهش تقاضای رانتی در سامانه تخصیص ارز
رویداد بعدی: تصمیم جدید بانک مرکزی اروپا (ECB) درباره نرخ بهره پایه و بازنگری احتمالی بانک مرکزی ایران در دامنه نوسان نرخ حواله تجاری مرکز مبادله

برای مشاهده تغییرات لحظه‌ای نرخ ارزها و مقایسه بازدهی آن‌ها با سکه و طلا، ابزارهای تحلیل و هشدار قیمت فرداس وضعیت بازار را به تفکیک ثبت می‌کنند.