خرید طلا توسط بانک‌های مرکزی؛ رکوردی با یک هشدار مهم

خرید طلا توسط بانک‌های مرکزی در سه‌ماهه دوم ۲۰۲۶ به رکوردی تاریخی رسید؛ آن هم زمانی که اونس جهانی از قله ژانویه فاصله گرفته بود و سرمایه‌گذاران خرد از بازار عقب‌نشینی می‌کردند. این واگرایی، تصویری مهم اما چندلایه برای سرمایه‌گذار ایرانی می‌سازد: تقاضای رسمی می‌تواند پشتوانه‌ای ساختاری برای طلا باشد، ولی به‌تنهایی زمان مناسب ورود یا مسیر کوتاه‌مدت قیمت را مشخص نمی‌کند.

پاسخ کوتاه

بانک‌های مرکزی در فصل دوم ۲۰۲۶ خالص ۲۸۸.۹ تن طلا خریدند که ۶۲ درصد بیشتر از دوره مشابه سال قبل بود. بااین‌حال، کاهش برآورد خرید فصل اول از ۲۴۴ به ۵۷ تن نشان می‌دهد رکورد فصل دوم باید در کنار ضعف کل نیمه نخست سال و امکان بازبینی آمارها تحلیل شود.

خرید طلا توسط بانک‌های مرکزی چه پیامی دارد؟

طلای جهانی در ژانویه ۲۰۲۶ رکورد ۵٬۵۹۸ دلار برای هر اونس را ثبت کرد، اما در فصل دوم حدود ۱۶ درصد از آن قله عقب نشست و ضعیف‌ترین فصل خود از سال ۲۰۱۳ را پشت سر گذاشت. درست در همین دوره، خرید خالص بانک‌های مرکزی به ۲۸۸.۹ تن رسید؛ بالاترین میزان ثبت‌شده برای یک فصل دوم.

این رفتار نشان می‌دهد تصمیم مدیران ذخایر لزوما تابع نوسان‌های چندروزه یا چندماهه نیست. در نظرسنجی مدیران ذخایر، ۸۹ درصد انتظار داشتند ذخایر جهانی طلا طی ۱۲ ماه آینده افزایش پیدا کند، ۴۵ درصد قصد افزایش ذخیره خود را داشتند و حدود سه‌چهارم نیز کاهش سهم دلار از ذخایر را در افق پنج‌ساله محتمل می‌دانستند. بنابراین، پیام اصلی این ارقام بیشتر به تغییرات بلندمدت ترکیب ذخایر مربوط است تا پیش‌بینی یک جهش فوری.

چرا رکورد ۲۸۹ تنی می‌تواند گمراه‌کننده باشد؟

عدد رکوردی فصل دوم بدون توجه به بازبینی فصل اول، تصویر کاملی ارائه نمی‌دهد. برآورد خرید بانک‌های مرکزی در سه‌ماهه نخست ابتدا ۲۴۴ تن اعلام شده بود، اما بعدا به ۵۷ تن کاهش یافت؛ اصلاحی بیش از ۷۵ درصد. در نتیجه، مجموع خرید نیمه نخست ۲۰۲۶ به ۳۴۵ تن رسید و ضعیف‌ترین نیم‌سال از ۲۰۲۲ بود.

پس دو گزاره هم‌زمان درست‌اند: فصل دوم رکورد تاریخی خود را ثبت کرده و نیمه نخست سال نیز در مقایسه با سال‌های اخیر ضعیف بوده است. این تضاد یادآوری می‌کند که داده‌های خرید رسمی، به‌ویژه برآوردهای اولیه، ممکن است تغییر کنند و نباید یک عدد منفرد مبنای نتیجه‌گیری قطعی قرار گیرد.

چه کشورهایی خریدار و فروشنده بودند؟

لهستان با خرید ۵۱ تن، بزرگ‌ترین خریدار فصل دوم بود. ذخایر این کشور به ۶۳۲ تن رسید و به هدف ۷۰۰ تنی نزدیک شد؛ خرید آن در کل نیمه نخست نیز ۸۲ تن بود. چین ۳۳ تن افزود و ذخایرش را به ۲٬۳۴۶ تن رساند. ازبکستان ۱۶ تن، قزاقستان ۱۵ تن و اردن و جمهوری چک هرکدام ۶ تن خریدند.

در سوی مقابل، روسیه با فروش ۲۲ تن بزرگ‌ترین فروشنده بود؛ موضوعی که با فشارهای بودجه‌ای ارتباط داشت. فروش ترکیه نیز به ۴ تن محدود شد. این ترکیب نشان می‌دهد آمار خالص حاصل تصمیم‌هایی با انگیزه‌های متفاوت، از تنوع‌بخشی ذخایر تا تأمین نیازهای مالی، است.

سرمایه‌گذاران خرد چرا خلاف بانک‌های مرکزی حرکت کردند؟

هم‌زمان با خرید رسمی، صندوق‌های ETF طلا در فصل دوم خروج ۴۵ تنی را تجربه کردند. مجموع سرمایه‌گذاری در ETF، شمش و سکه از ۵۳۹ تن در فصل اول به ۲۶۲ تن در فصل دوم کاهش یافت. مصرف جواهرات نیز با رسیدن به ۲۷۸ تن، کمترین سطح فصلی از دوران کرونا را ثبت کرد.

این واگرایی به تفاوت افق زمانی بازیگران مربوط می‌شود. سرمایه‌گذار خرد معمولا به بازده کوتاه‌مدت، نرخ بهره و شدت اصلاح قیمت حساس‌تر است؛ بانک مرکزی ممکن است طلا را با افق چندساله و برای کاهش وابستگی ذخایر به ارزهای خاص نگهداری کند.

این رکورد برای طلای ایران چه معنایی دارد؟

قیمت طلای ایران فقط از اونس جهانی اثر نمی‌گیرد؛ نرخ دلار داخلی نیز متغیر اصلی آن است. در فاصله ۲۴ تا ۲۷ مرداد ۱۴۰۵، طلای ۱۸ عیار حدود ۱۹.۱ تا ۱۹.۳ میلیون تومان، سکه امامی حدود ۱۸۹ تا ۱۹۱ میلیون تومان و دلار حدود ۱۸۵ تا ۱۸۶.۵ هزار تومان بود. اونس جهانی همان هفته در محدوده ۴٬۳۷۴ تا ۴٬۳۸۸ دلار قرار داشت.

فرض کنید اونس ثابت بماند اما دلار داخلی تغییر کند؛ ارزش ریالی طلا می‌تواند بدون حرکت بازار جهانی جابه‌جا شود. برعکس، کاهش دلار ممکن است بخشی از رشد اونس را خنثی کند. به همین دلیل، رکورد خرید بانک‌های مرکزی صرفا یکی از اجزای تحلیل طلای ایرانی است و سیگنال مستقل خرید یا فروش محسوب نمی‌شود.

نکته‌های کلیدی

• خرید خالص فصل دوم ۲۸۸.۹ تن و ۶۲ درصد بیشتر از فصل دوم ۲۰۲۵ بود.
• بازبینی فصل اول از ۲۴۴ به ۵۷ تن، اهمیت احتیاط در استفاده از آمار اولیه را نشان داد.
• خرید رسمی طلا بیشتر یک نشانه ساختاری و بلندمدت است، نه ابزار زمان‌بندی کوتاه‌مدت.
• خروج ETFها و افت مصرف جواهرات نشان داد همه گروه‌های تقاضا هم‌جهت نبودند.
• برای سرمایه‌گذار ایرانی، اونس جهانی و نرخ دلار باید هم‌زمان بررسی شوند.