بیت‌کوین یا اتریوم؛ دو دارایی شبیه با دو مأموریت متفاوت
بیت‌کوین و اتریوم با وجود تسلط مشترک بر بازار رمزارز، از نظر هدف، کاربرد و نوع ریسک یکسان نیستند. برای سرمایه‌گذار ایرانی، نوسان دلار، محدودیت دسترسی و ریسک نگهداری نیز بخشی از این مقایسه است.
در بازاری که صدها رمزارز برای جلب توجه رقابت می‌کنند، بیت‌کوین و اتریوم همچنان مهم‌ترین نام‌ها هستند. اهمیت مقایسه این دو فقط به بزرگی بازارشان برنمی‌گردد؛ هرکدام نماینده برداشت متفاوتی از آینده دارایی‌های دیجیتال‌اند. این تفاوت برای سرمایه‌گذار ایرانی پررنگ‌تر است، زیرا تغییر قیمت جهانی رمزارز با نوسان نرخ دلار، محدودیت صرافی‌ها و دشواری انتقال پول ترکیب می‌شود.
پاسخ کوتاه
بیت‌کوین بیشتر به‌عنوان یک دارایی دیجیتال کمیاب و شبکه‌ای برای انتقال ارزش شناخته می‌شود؛ اتریوم زیرساختی برای اجرای قراردادهای هوشمند و برنامه‌های غیرمتمرکز است. بنابراین مقایسه آن‌ها تنها با نمودار قیمت کافی نیست و باید تفاوت مأموریت، محرک‌های تقاضا و ریسک‌های هر شبکه را هم دید.
دو جایگاه، یک بازار
بر اساس محتوای منبع، بیت‌کوین و اتریوم روی‌هم حدود ۷۰ درصد ارزش کل بازار جهانی رمزارزها را تشکیل می‌دهند. ارزش بازار بیت‌کوین ۱.۶ تریلیون دلار و ارزش بازار اتریوم حدود ۲۹۰ میلیارد دلار ذکر شده است. این فاصله نشان می‌دهد بیت‌کوین از نظر اندازه و جایگاه بازار همچنان رهبر است، اما بزرگی بیشتر به‌تنهایی معادل ریسک کمتر یا بازده بهتر نیست.
بیت‌کوین با عرضه محدود و سابقه طولانی‌تر خود، معمولا در روایت «ذخیره ارزش دیجیتال» قرار می‌گیرد. اتریوم علاوه بر دارایی بومی خود، بستری است که پروژه‌ها می‌توانند روی آن خدمات مالی غیرمتمرکز، دارایی‌های دیجیتال و نرم‌افزارهای مبتنی بر بلاک‌چین ایجاد کنند. در نتیجه، ارزش‌گذاری بیت‌کوین بیشتر به پذیرش آن به‌عنوان دارایی و شبکه انتقال ارزش وابسته است؛ اتریوم علاوه بر شرایط عمومی بازار، از میزان استفاده و توسعه فعالیت‌های شبکه خود اثر می‌گیرد.
ریسک‌ها از یک جنس نیستند
هر دو دارایی نوسان شدید، ریسک مقرراتی، مخاطرات امنیتی و تغییرات چرخه‌ای بازار را دارند. بااین‌حال، اتریوم به دلیل نقش زیرساختی خود با ریسک‌های فنی، رقابت شبکه‌های دیگر و تغییر تقاضا برای برنامه‌های غیرمتمرکز نیز روبه‌روست. بیت‌کوین ساختار متمرکزتری بر یک کاربرد اصلی دارد، اما قیمت آن همچنان می‌تواند تحت تأثیر نقدینگی جهانی، رفتار سرمایه‌گذاران بزرگ و اخبار سیاست‌گذاری قرار گیرد.
بزرگی ارزش بازار هم مانع افت قیمت نمی‌شود. سهم غالب این دو فقط می‌گوید بخش بزرگی از سرمایه بازار در آن‌ها متمرکز شده است؛ نه اینکه مسیر آینده آن‌ها قطعی یا زیان در آن‌ها ناممکن باشد.
مسئله ایرانی فقط قیمت جهانی نیست
برای کاربر ایرانی، بازده ریالی حاصل ترکیب دو متغیر است: تغییر قیمت دلاری رمزارز و تغییر نرخ دلار در داخل. ممکن است یکی از این دو اثر دیگری را تقویت یا خنثی کند. افزون بر آن، تحریم، مسدودشدن حساب در پلتفرم خارجی، محدودیت احراز هویت، اختلاف قیمت صرافی‌های داخلی، کارمزد انتقال و ریسک نگهداری کلید خصوصی باید جداگانه سنجیده شوند.
دسترسی نیز بخشی از ریسک است. مالکیت یک دارایی روی کاغذ با امکان نقدکردن امن و قانونی آن در زمان موردنظر یکسان نیست. انتخاب کیف پول، شبکه انتقال و صرافی می‌تواند بر هزینه و امنیت نهایی اثر بگذارد، حتی اگر تحلیل جهت قیمت درست از آب درآید.
یک مثال برای دیدن اثر دوگانه
فرض کنید قیمت دلاری یک رمزارز در دوره‌ای ۱۰ درصد کاهش پیدا کند، اما نرخ دلار در ایران ۲۰ درصد بالا برود. ارزش ریالی دارایی لزوما دقیقا ۱۰ درصد کم نمی‌شود، زیرا حاصل ضرب دو تغییر تعیین‌کننده است. برعکس، رشد دلاری رمزارز نیز اگر هم‌زمان با افت نرخ دلار یا افزایش هزینه تبدیل همراه باشد، الزاما به همان میزان به بازده ریالی تبدیل نمی‌شود. این مثال فرضی است و پیش‌بینی بازار نیست.
نکته‌های کلیدی
- بیت‌کوین و اتریوم در منبع مجموعا حدود ۷۰ درصد بازار جهانی رمزارز را در اختیار دارند.
- بیت‌کوین بیشتر بر کمیابی و انتقال ارزش متمرکز است؛ اتریوم بستر اجرای برنامه و قرارداد هوشمند است.
- ارزش بازار بزرگ‌تر، تضمین‌کننده ثبات قیمت یا سود نیست.
- ارزیابی سرمایه‌گذار ایرانی باید هم‌زمان قیمت جهانی، نرخ دلار، کارمزد و محدودیت دسترسی را پوشش دهد.
- نتیجه مقایسه به هدف، افق زمانی، تحمل نوسان و شیوه نگهداری بستگی دارد؛ نه صرفا محبوبیت یک نام.
