کرایه نفتکش ۲۰ برابر شد؛ هزینه واقعی نفت که در برنت دیده نمی‌شود

وقتی از «قیمت نفت» حرف می‌زنیم، معمولا همان عددی را می‌بینیم که هر روز از خبرگزاری‌ها رد می‌شود؛ قیمت نفت خام در بازارهای جهانی. اما نفتی که واقعا از بندری به بندر دیگر جابه‌جا می‌شود، قیمت دیگری دارد؛ قیمتی که در کرایه کشتی، حق بیمه جنگی و ریسک عبور از تنگه هرمز گره خورده است. این روزها این لایه پنهان هزینه چنان منفجر شده که شاید از نوسان خود نفت مهم‌تر باشد و بخش بزرگی از آن، در عددی که ما «قیمت نفت» می‌نامیم دیده نمی‌شود.

پاسخ کوتاه: کرایه روزانه ابرنفتکش‌ها در مسیر خلیج فارس به چین از حدود ۲۵ تا ۳۰ هزار دلار در آغاز سال میلادی به نزدیک ۵۰۰ هزار دلار رسیده؛ یعنی رشدی حدود بیست‌برابر. در این شرایط، در یک سفر سی‌روزه از هر ۱۳ بشکه نفت، یک بشکه تماما صرف کرایه حمل می‌شود و این هنوز پیش از احتساب بیمه جنگی است که برای هر کشتی به چند میلیون دلار رسیده است.

کرایه روزانه از ۲۵ هزار دلار به ۵۰۰ هزار دلار

در هفته‌های اخیر، کرایه روزانه ابرنفتکش‌های غول‌پیکر در مسیر خلیج فارس به آسیا به حدود ۵۰۰ هزار دلار در روز رسیده است؛ رقمی که ابتدای سال حدود ۲۵ تا ۳۰ هزار دلار بود. حتی در یک قرارداد مشخص، کرایه‌ای نزدیک به ۵۱۰ هزار دلار در روز برای حمل محموله از خلیج فارس به چین ثبت شده که تنها کمی کمتر از رکورد تاریخی حدود ۵۲۷ هزار دلار است. نکته جالب‌تر اینکه کرایه روزانه همین نوع کشتی‌ها در مسیرهای خارج از تنگه هرمز حدود ۱۹۰ هزار دلار است؛ یعنی بخش بزرگی از این جهش، صرفا بهای ریسک عبور از تنگه است.

از هر ۱۳ بشکه، یک بشکه کرایه

یک ابرنفتکش حدود ۲ میلیون بشکه نفت با ارزش تقریبی ۲۰۰ میلیون دلار حمل می‌کند. سفر سی‌روزه از خلیج فارس به چین با این نرخ‌ها حدود ۱۵ میلیون دلار کرایه دارد؛ یعنی ۷.۵ درصد ارزش محموله. به بیان دیگر، از هر ۱۳ بشکه‌ای که در این مسیر حرکت می‌کند، یک بشکه تماما کرایه حمل است. پیش از بحران، کرایه همین سفر حدود ۲ میلیون دلار بود و حالا به ۲۳ تا ۲۵ میلیون دلار رسیده است؛ بیش از ده برابر.

بیمه جنگی؛ قلم دوم هزینه

حق بیمه جنگی همزمان جهش کرده است. پیش از بحران، نرخ بیمه جنگی برخی نفتکش‌ها حدود ۰.۲۵ درصد ارزش بدنه کشتی بود؛ در مراحل اولیه بحران به حدود ۳ درصد رسید و در بدترین شرایط، برآورد بیمه هر عبور یک کشتی بین ۳ تا ۱۰ میلیون دلار است. برخی گزارش‌ها از نرخ‌هایی تا ۱۰ درصد ارزش کشتی برای یک تردد از تنگه حکایت دارند؛ یعنی برای یک کشتی صد میلیون دلاری، میلیون‌ها دلار فقط برای یک بار عبور. نتیجه اینکه کرایه و بیمه روی هم، سهمی سنگین از ارزش هر محموله را می‌بلعند.

لایه پنهان، سهم ایران

برای ایران، این لایه پنهان اهمیت دوچندان دارد. تولید نفت ایران در ژوئیه ۲۰۲۶ به روزانه ۲ میلیون و ۴۷۸ هزار بشکه رسید، اما قیمت نفت سنگین ایران از ۹۰.۷۷ دلار در ژوئن به ۸۲.۰۷ دلار در ژوئیه کاهش یافت. همزمان، فشار روی ناوگان موسوم به «سایه» بیشتر شده است؛ در اواخر ژوئیه هشت نفتکش و ده شرکت متهم به مشارکت در حمل نفت ایران تحریم شدند و شرکت‌های کشتیرانی چینی و هنگ‌کنگی نیز در فهرست قرار گرفتند. وقتی تردد از تنگه از سطح عادی ۱۳۰ تا ۱۴۰ کشتی در روز به کمتر از ۱۵ درصد سقوط کرده و در یک روز فقط ۸ کشتی عبور ثبت شده، هزینه واقعی هر محموله صادراتی و وارداتی به‌شدت بالا می‌رود؛ هزینه‌هایی که در نهایت در معادله بودجه، قیمت سوخت و حاشیه سود شرکت‌ها خود را نشان می‌دهند.

فرض کنید محموله‌ای دو میلیون بشکه‌ای با قیمت ۸۸ دلار برای هر بشکه خریداری شود؛ ارزش محموله ۱۷۶ میلیون دلار است. با کرایه ۱۵ میلیون دلاری، هزینه حمل به حدود ۸.۵ درصد ارزش محموله می‌رسد و اگر بیمه جنگی ۲ تا ۱۰ میلیون دلار را هم اضافه کنید، قیمت تمام‌شده نفت تحویلی می‌تواند ۱۰ تا ۱۵ درصد بالاتر از عددی باشد که در تیتر خبر می‌بینید.

نکته‌های کلیدی

• کرایه روزانه ابرنفتکش‌ها در مسیر خلیج فارس به چین از ۲۵ تا ۳۰ هزار دلار به حدود ۵۰۰ هزار دلار رسیده؛ رشدی حدود بیست‌برابر.
• کرایه یک سفر سی‌روزه حدود ۱۵ میلیون دلار است؛ یعنی ۷.۵ درصد ارزش محموله و معادل کرایه یک بشکه از هر ۱۳ بشکه.
• حق بیمه جنگی از حدود ۰.۲۵ درصد ارزش کشتی پیش از بحران به ۳ درصد در مراحل اولیه و ۳ تا ۱۰ میلیون دلار برای هر عبور در بدترین شرایط رسیده است.
• تردد از تنگه هرمز از ۱۳۰ تا ۱۴۰ کشتی در روز به کمتر از ۱۵ درصد کاهش یافته و صدها کشتی و هزاران دریانورد در منطقه سرگردان‌اند.
• تولید نفت ایران در ژوئیه به ۲.۴۷۸ میلیون بشکه در روز رسید؛ قیمت نفت سنگین ایران از ۹۰.۷۷ به ۸۲.۰۷ دلار افت کرد و هشت نفتکش و ده شرکت مرتبط با حمل نفت ایران تحریم شدند.
• هزینه واقعی نفت فقط در قیمت برنت خلاصه نمی‌شود؛ کرایه، بیمه و ریسک عبور، لایه‌هایی‌اند که در نهایت به قیمت سوخت، کالا و ارز داخل ایران می‌رسند.