رابطه قیمت نفت و دلار؛ چرا نفت گران ریال را تقویت نمی‌کند؟

بررسی رابطه قیمت نفت و دلار نشان می‌دهد جهش بهای نفت در بازارهای جهانی همیشه نرخ ارز در بازار آزاد را مهار نمی‌کند. در زمان آرامش سیاسی، رشد قیمت نفت با افزایش جریان ورود ارز به کشور همراه است و عرضه دلار را تقویت می‌کند. زمانی که ریشه گرانی نفت هشدارهای امنیتی در تنگه هرمز و دریای سرخ باشد، نگرانی بابت حفظ ارزش سرمایه، تقاضای احتیاطی برای دلار و طلا را به سرعت افزایش می‌دهد.

سازوکار رابطه قیمت نفت و دلار در زمان بحران

بهای معاملات آتی نفت خام برنت در پایان معاملات هفته با جهش ۳.۱۴ درصدی (معادل ۳.۵۵ دلار افزایش روزانه) در سطح ۱۱۶ دلار و ۳۵ سنت در هر بشکه بسته شد و بازدهی هفتگی حدود ۶ درصد را ثبت کرد. این شاخص در اوج نوسانات تا ۱۱۷ دلار و ۴۵ سنت صعود کرد که بالاترین سطح در ۶ ماه گذشته است. هم‌زمان شاخص وست تگزاس اینترمدیت آمریکا با افزایش ۳.۸ درصدی به ۱۰۳ دلار و ۲۷ سنت رسید و وزارت انرژی آمریکا مجوز برداشت ۴۰۰ هزار بشکه نفت از ذخایر استراتژیک را برای مهار کمبود صادر کرد.
محرک اصلی این صعود، تشدید تنش‌های نظامی و حملات به تأسیسات نفتی منطقه مانند آرامکو در ظهران و هشدارهای امنیتی پیرامون نفتکش‌ها بوده است. در چنین وضعیتی، دو مانع جلوی کاهش قیمت دلار در بازار آزاد را می‌گیرد. مانع نخست، تحریم‌های بانکی و دشواری انتقال مستقیم دلارهای نفتی به بازار نقدی است که اثرگذاری سریع درآمدهای نفتی را محدود می‌کند. مانع دوم، افزایش ریسک‌های تجاری و رشد هزینه بیمه کشتی‌ها و حمل‌ونقل دریایی است که قیمت تمام‌شده کالاهای وارداتی را بالا می‌برد.

آنچه داده‌های فرداس نشان می‌دهد

در داده‌های ثبت‌شده در پایگاه داده قیمت فرداس در ساعت ۱۷:۰۵ روز ۲ آبان ۱۴۰۵، بهای نفت برنت روی ۱۱۶ دلار و ۷۲ سنت قرار داشت و انس جهانی طلا عدد ۳۹۹۳ دلار و ۹۶ سنت را ثبت کرد. در بازار داخلی، نرخ دلار آزاد ۲۶۹ هزار و ۵۰۰ تومان و نرخ حواله درهم امارات ۷۳ هزار و ۹۰۱ تومان بود.
بررسی تغییرات ماهانه در داده‌های ما نشان می‌دهد با وجود افت روزانه ۰.۸۸ درصدی دلار، بازدهی یک‌ماهه دلار آمریکا به ۱۴.۸۷ درصد و بازدهی ماهانه درهم امارات به ۱۵.۶۵ درصد رسیده است. هم‌زمان حباب سکه امامی ۴.۲۵ درصد و حباب طلای ۱۸ عیار ۱.۲۴ درصد ثبت شد. دلار ضمنی به دست آمده از سکه امامی و انس جهانی روی عدد ۲۸۴ هزار و ۴۴۱ تومان و دلار ضمنی طلای ۱۸ عیار روی ۲۷۲ هزار و ۸۴۳ تومان قرار گرفت. آنچه قطعی است، فاصله معنادار دلار ضمنی سکه با نرخ نقدی بازار است؛ خریداران سکه عملا دلار را در سطوحی بالاتر از بازار نقدی قیمت‌گذاری کرده‌اند.

یک مثال عددی برای سرمایه‌گذار

برای ارزیابی این شرایط، فرض کنید فردی ۵۰۰ میلیون تومان نقدینگی حاصل از سپرده بانکی یا تسویه حساب کاری در اختیار دارد. در الگوی قدیمی بازار، سرمایه‌گذار با شنیدن خبر نفت ۱۱۶ دلاری تصور می‌کرد دولت با ارز حاصل از فروش نفت قیمت دلار را پایین می‌آورد و نگهداری ریال بازدهی بهتری دارد.
در شرایط درگیری نظامی، هزینه واردات قطعات خودرو یا کالاهای مصرفی به دلیل ریسک مسیرهای آبی افزایش می‌یابد. هم‌زمان، تقاضای فعالان اقتصادی برای خرید ارز و طلا جهت محافظت از نقدینگی شکل می‌گیرد. در داده‌های فرداس دیدیم که سکه امامی با وجود افت روزانه به ۲۶۷ میلیون و ۳۵۰ هزار تومان، در بازدهی ماهانه رشد ۱۱.۳۹ درصدی را ثبت کرده است. تکیه صرف به قیمت نفت، بدون در نظر گرفتن هزینه حمل‌ونقل و ناامنی آبراه‌ها، مبنای دقیقی برای محاسبات مالی نیست.

ریسک‌هایی که باید جدی گرفت

آنچه هنوز روشن نیست، دوام قیمت نفت در کانال ۱۱۶ دلاری است. اگر از شدت هشدارهای نظامی در تنگه هرمز کاسته شود، بخشی از حباب ناشی از ریسک ژئوپلیتیک تخلیه خواهد شد و نفت می‌تواند به سطوح پایین‌تر برگردد. عرضه نفت از محل ذخایر استراتژیک کشورهای مصرف‌کننده نیز عاملی برای مهار قیمت‌ها خواهد بود.
ریسک دوم به اختلال در خطوط انتقال انرژی مربوط است. اگر درگیری‌ها به زیرساخت‌های صادراتی آسیب بزند، حجم صادرات نفت کاهش می‌یابد و درآمد ارزی کشور حتی با وجود نفت ۱۱۶ دلاری افت خواهد کرد.

جمع‌بندی ما

برداشت ما در تحریریه فرداس این است که نفت گران زمانی ارزش ریال را تقویت می‌کند که جریان ورود ارز به سیستم تجاری بدون دست‌انداز باشد. در فضایی که علت گرانی نفت، ناامنی آبراه‌ها و درگیری‌های منطقه‌ای است، وزن انتظارات تورمی از اثر درآمدهای نفتی بیشتر می‌شود. متغیر اصلی هدایت‌کننده قیمت‌ها در بازار داخلی، سطح امنیت خطوط کشتیرانی و تنش‌های ژئوپلیتیک است.

نکته‌های کلیدی

• صعود نفت برنت به ۱۱۶ دلار و ۳۵ سنت ناشی از ریسک‌های نظامی است و به دلیل موانع ارزی، به کاهش قیمت دلار در بازار آزاد ختم نمی‌شود.
• داده‌های فرداس بازدهی ماهانه ۱۴.۸۷ درصدی دلار و ۱۵.۶۵ درصدی درهم را ثبت کرده که نشان‌دهنده غالب بودن ریسک بر اثر درآمدهای نفتی است.
• دلار ضمنی سکه در پایگاه داده فرداس به ۲۸۴ هزار و ۴۴۱ تومان رسیده که بیانگر تقاضای احتیاطی بالاتر در بازار طلاست.
• مجوز برداشت ۴۰۰ هزار بشکه از ذخایر استراتژیک آمریکا نشان می‌دهد کشورهای مصرف‌کننده به دنبال مهار قیمت انرژی هستند.

محرک اصلی: جهش قیمت نفت به بالای ۱۱۶ دلار به دلیل ناامنی مسیر نفتکش‌ها در تنگه هرمز و دریای سرخ.
ریسک مهم: گسترش درگیری‌های منطقه‌ای و احتمال کاهش حجم صادرات نفت به دلیل موانع فیزیکی ترانزیت.
رویداد بعدی: نشست آتی اوپک‌پلاس برای بازنگری در سهمیه‌های تولید و واکنش رسمی کشورهای مصرف‌کننده به امنیت مسیرهای ترانزیت نفت در تنگه هرمز.

برای بررسی روند قیمت‌ها، محاسبه دقیق حباب سکه و مشاهده دلار ضمنی، ابزارهای تحلیلی و نمودارهای پایگاه داده فرداس در دسترس شماست.