چرا تورم در ایران پایین نمی‌آید؟ بررسی سکون تورمی

پاسخ به این پرسش که چرا تورم در ایران پایین نمی‌آید در پدیده‌ای اقتصادی به نام سکون تورمی نهفته است. در اقتصاد ما، تورم دوره‌های گذشته به سرعت از طریق انتظارات جامعه و رفتار بنگاه‌ها به آینده منتقل می‌شود. وقتی جامعه به افزایش مداوم قیمت‌ها عادت می‌کند، موتور تورم حتی بدون تزریق پول جدید هم روشن می‌ماند.

موتور تورم چگونه خودش را روشن نگه می‌دارد

قیمت‌ها و دستمزدها در اقتصاد چسبندگی دارند. فروشندگان کالاها و خدمات با دیدن تورم گذشته، قیمت‌هایشان را پیشاپیش برای آینده افزایش می‌دهند. از طرف دیگر، کارمندان و کارگران برای حفظ قدرت خرید خانواده، درخواست دستمزد بالاتری دارند. این رفتارها باعث می‌شود اثر یک شوک اقتصادی تا مدت‌ها در قیمت‌ها باقی بماند.

یک مثال فرضی برای سرمایه‌گذار ایرانی

فرض کنید یک کارگاه تولیدی دارید. وقتی می‌بینید هزینه مواد اولیه و اجاره کارگاه به شدت بالا رفته است، قیمت محصول خود را بر اساس برآورد تورم سال آینده تعیین می‌کنید، نه قیمت تمام‌شده امروز. خریداران هم از ترس گران‌تر شدن کالا در ماه‌های بعد، خریدهایشان را جلو می‌اندازند. این تقاضای زودهنگام و قیمت‌گذاری پیش‌دستانه، خودش به تورم جدید تبدیل می‌شود.

آنچه داده‌های فرداس نشان می‌دهد

ما در بررسی بازارها در ۱۸ مهر ۱۴۰۵ دیدیم که قیمت دلار آمریکا در کانال ۲۶۵ هزار تومان و سکه امامی روی ۲۶۹ میلیون و ۳۱۰ هزار تومان قرار دارد. حباب سکه امامی نیز در داده‌های پایگاه قیمتی فرداس ۴.۱۵ درصد ثبت شده است. وقتی قیمت طلای ۱۸ عیار طی یک ماه بیش از ۹.۵ درصد رشد می‌کند، فعالان بازار این اعداد را به عنوان حافظه تورمی خود ذخیره می‌کنند. این رشد قیمت روی تصمیم‌های خرید مسکن، تنظیم قراردادهای اجاره و حتی تعیین تعداد سکه مهریه تاثیر مستقیم می‌گذارد.

ریسک‌هایی که باید جدی گرفت

سیاست‌های انقباضی بانک مرکزی به تنهایی اقتصاد را درمان نمی‌کند. اگر دولت برای مهار تورم فقط به کنترل دستوری قیمت‌ها یا محدود کردن شدید نقدینگی متوسل شود و کسری بودجه‌اش را درمان نکند، اقتصاد وارد یک رکود سنگین می‌شود. خطر اصلی این است که فنر قیمت‌ها به شکل مصنوعی فشرده شود و مدتی بعد با قدرت بیشتری رها شود.

جمع‌بندی ما

برداشت ما در تحریریه فرداس این است که کنترل ماندگاری تورم به یک جراحی همزمان نیاز دارد. تا زمانی که ناترازی بانک‌ها، خلق پول بدون پشتوانه و کسری بودجه ادامه دارد، نمی‌توان انتظار داشت تورم افت پایداری داشته باشد. اعتبار سیاست‌گذار نزد مردم، مهم‌ترین ابزار برای تغییر انتظارات تورمی است.

نکته‌های کلیدی

• سکون تورمی مانع از کاهش سریع قیمت‌ها پس از رفع شوک‌های اولیه می‌شود.
• چسبندگی دستمزدها و قیمت‌گذاری پیش‌دستانه، تورم را به یک چرخه تکرارشونده تبدیل کرده است.
• مهار پایدار تورم به انضباط مالی دولت و استقلال در سیاست‌های پولی نیاز دارد.

محرک اصلی: تداوم ناترازی در بودجه دولت و شبکه بانکی که موتور خلق نقدینگی را روشن نگه می‌دارد.
ریسک مهم: پافشاری بر قیمت‌گذاری دستوری که به جای حل مشکل، به توقف تولید و رکود می‌انجامد.
رویداد بعدی: واکنش بازارها به سیاست‌های تعیین سقف رشد نقدینگی و نحوه جبران کسری بودجه در ماه‌های پیش رو.

شما می‌توانید برای بررسی روند قیمت‌ها و مشاهده حباب دارایی‌ها از ابزارهای تحلیلی و نمودارهای اختصاصی فرداس استفاده کنید.