نرخ بهره حقیقی منفی؛ سوخت پنهان تقاضای دلار و طلا

نرخ بهره حقیقی منفی در ایران توضیح می‌دهد چرا حتی با تعطیلی جمعه و تثبیت دلار آزاد نزدیک ۲۰۰ هزار تومان، میل به نگهداری دلار، تتر و طلا فروکش نکرده است. تورم بالا قدرت خرید پول نقد و سپرده را کاهش می‌دهد و بخشی از نقدینگی را به‌سوی دارایی‌هایی سوق می‌دهد که در ذهن خانوار ایرانی نقش سپر تورمی دارند.

پاسخ کوتاه

وقتی تورم سالانه ۶۵ درصد است اما سود متعارف سپرده یک‌ساله ۲۰.۵ درصد باقی مانده، بازده واقعی سپرده حدود منفی ۲۷.۴ درصد می‌شود. در چنین فضایی، آرام‌گرفتن موقت دلار در کانال ۲۰۰ هزار تومان لزوما به معنای پایان تقاضا نیست؛ مسیر شنبه به واکنش طلای جهانی، انتظارات ارزی و رفتار تتر وابسته خواهد بود.

نرخ بهره حقیقی منفی چرا مهم است؟

تازه‌ترین ارقام پولی تصویری دوگانه دارند. نرخ بهره بین‌بانکی در هفته منتهی به ۲۹ مرداد با ۰.۰۱ واحد درصد افزایش، از ۲۳.۹۸ درصد به ۲۳.۹۹ درصد رسیده و عملا به سقف کریدور ۲۴ درصدی بانک مرکزی چسبیده است. این وضعیت از فشار در بازار پول و تلاش برای مهار نقدینگی حکایت دارد، اما نرخ بالاتر بین بانک‌ها هنوز به بازدهی واقعی مثبت برای سپرده‌گذار تبدیل نشده است.

فاصله میان سود سپرده ۲۰.۵ درصدی و تورم سالانه ۶۵ درصدی، انگیزه نگهداری بلندمدت ریال را تضعیف می‌کند. محاسبه تعدیل‌شده با تورم، بازده واقعی را نزدیک منفی ۲۷.۴ درصد نشان می‌دهد. بنابراین حتی اگر نرخ اسمی سود بانکی بالا به نظر برسد، سپرده‌گذار همچنان با کاهش قدرت خرید روبه‌رو است. همین شکاف یکی از عوامل ماندگاری تقاضا برای دارایی‌های امن به شمار می‌رود، هرچند انتخاب هر دارایی با ریسک نوسان و نقدشوندگی خاص خود همراه است.

تورم مرداد چه پیامی برای بازار ارز دارد؟

تورم نقطه‌به‌نقطه مرداد ۱۴۰۵ به ۸۴.۴ درصد و تورم سالانه به ۶۵ درصد رسیده است. تورم ماهانه نیز ۳.۷ درصد ثبت شده؛ رقمی که نسبت به اوج ۸.۵ درصدی اردیبهشت کمتر است، اما همچنان از افزایش سطح عمومی قیمت‌ها خبر می‌دهد. کاهش شتاب ماهانه با کاهش قیمت‌ها یکسان نیست؛ فقط نشان می‌دهد سرعت رشد قیمت نسبت به اوج قبلی کمتر شده است.

فشار در بخش کالا شدیدتر دیده می‌شود. تورم نقطه‌به‌نقطه کالاها ۱۲۱.۵ درصد و تورم سالانه آنها ۹۲.۲ درصد بوده، درحالی‌که تورم نقطه‌به‌نقطه خدمات ۴۹.۳ درصد ثبت شده است. برای خانواری که افزایش قیمت اقلام مصرفی را به‌طور روزمره لمس می‌کند، این تفاوت می‌تواند انتظارات تورمی را زنده نگه دارد و تمایل به تبدیل بخشی از پس‌انداز ریالی به ارز یا طلا را تقویت کند.

چرا دلار، تتر و طلا آرام نشده‌اند؟

دلار آزاد پنجشنبه ۵ شهریور در محدوده ۲۰۰,۳۶۰ تا ۲۰۱,۷۵۰ تومان معامله شد و در کانال ۲۰۱ هزار تومان بسته شد. تتر در جمعه حدود ۱۹۹,۹۱۱ تومان بود؛ نزدیکی این دو نرخ نشان می‌دهد بازار رمزارزی در روز تعطیل هنوز تصویر متفاوت و پرقدرتی از افت ارز ارائه نکرده است. دلار حواله‌ای مرکز مبادله ۱۵۸,۰۳۸ تومان و دلار با کارت ملی ۱۹۵,۰۰۰ تومان بود؛ خرید نوع دوم نیز سقف ۱,۰۰۰ دلار برای هر کد ملی داشت.

در بازار طلا، سکه امامی ۲۱۴,۵۰۰,۰۰۰ تومان و هر گرم طلای ۱۸ عیار حدود ۲۱,۶۲۶,۰۰۰ تومان ثبت شد. قیمت داخلی طلا هم‌زمان از دو موتور اثر می‌گیرد: نرخ ارز در ایران و انس جهانی. به همین دلیل، ثبات ظاهری دلار به‌تنهایی برای تعیین جهت طلا کافی نیست و حرکت هرکدام از این دو متغیر می‌تواند نتیجه دیگری را خنثی یا تشدید کند.

بازار شنبه به کدام متغیرها نگاه می‌کند؟

انس جهانی طلا در معاملات پنجشنبه به حدود ۴,۶۰۹.۹۷ دلار رسید و نقره با رشد ۱.۹ درصدی در ۶۹.۳۹ دلار قرار گرفت. توجه بازار جهانی اکنون به سخنرانی کوین وارش در جکسون هول معطوف است. برداشت معامله‌گران از مسیر نرخ بهره آمریکا می‌تواند انس طلا، دلار جهانی و بازده اوراق را جابه‌جا کند و اثر آن با بازگشایی بازار داخلی در شنبه ۷ شهریور نمایان شود.

اگر لحن سخنرانی به حفظ سیاست پولی سخت‌گیرانه تعبیر شود، فشار بر طلای جهانی ممکن است بیشتر شود؛ در مقابل، برداشت متمایل به کاهش نرخ بهره می‌تواند از انس حمایت کند. در داخل نیز رفتار تتر در تعطیلی، قیمت آغازین دلار آزاد و فاصله نرخ‌های رسمی و آزاد برای سنجش انتظارات اهمیت دارند. انتشار نرخ بهره بین‌بانکی هفته جاری در یکشنبه، قطعه بعدی تصویر بازار پول خواهد بود.

نکته‌های کلیدی

• تورم نقطه‌به‌نقطه مرداد ۸۴.۴ درصد و تورم سالانه ۶۵ درصد ثبت شده است.
• بازده واقعی سپرده یک‌ساله در برابر تورم، حدود منفی ۲۷.۴ درصد است.
• نرخ بهره بین‌بانکی ۲۳.۹۹ درصدی تقریبا به سقف کریدور ۲۴ درصد رسیده است.
• دلار آزاد در کانال ۲۰۱ هزار تومان بسته شد و تتر جمعه حدود ۱۹۹,۹۱۱ تومان بود.
• جهت طلای داخلی از ترکیب نرخ ارز و انس جهانی اثر می‌پذیرد.

محرک اصلی: فاصله عمیق تورم ۶۵ درصدی با سود سپرده ۲۰.۵ درصدی و تداوم انتظارات تورمی.
ریسک مهم: نوسان هم‌زمان نرخ ارز و انس جهانی که می‌تواند مسیر طلا و سکه را سریع تغییر دهد.
رویداد بعدی: سخنرانی کوین وارش جمعه ۶ شهریور حدود ساعت ۱۸:۳۰ تهران، بازگشایی شنبه و انتشار نرخ بهره بین‌بانکی در یکشنبه.

در اپ فرداس می‌توانی نمودار این دارایی‌ها را ببینی، هشدار قیمت بگذاری، آن‌ها را به سبدت بیفزایی یا از مشاور هوشمند بپرسی.