شاخص فلاکت ۷۵.۱ درصدی؛ وقتی تورم و بیکاری همزمان رکورد می‌زنند

در روزهایی که چشم بازار به نوسان لحظه‌ای دلار و سکه دوخته شده، یک عدد کلان تقریبا بی‌سروصدا رکورد زد: شاخص فلاکت کشور در تیرماه ۱۴۰۵ به ۷۵.۱ درصد رسید؛ رقمی که نسبت به پایان سال گذشته ۱۶.۹ واحد درصد جهش کرده است. این شاخص شاید در تیترهای روزانه جایی نداشته باشد، اما صادقانه‌ترین خلاصه از وضعیت معیشت و فضای کلان اقتصاد ایران است.

پاسخ کوتاه:
شاخص فلاکت از جمع ساده نرخ تورم سالانه و نرخ بیکاری به دست می‌آید. با تورم سالانه حدود ۶۶ درصد و بیکاری ۹.۱ درصدی، عدد ۷۵.۱ درصد یعنی فشار گرانی و کمبود فرصت شغلی همزمان در بالاترین سطح سال‌های اخیر نشسته است؛ وضعیتی که در ادبیات اقتصاد، نامی جز «رکود تورمی» ندارد.

شاخص فلاکت؛ دماسنجی که دو بیماری را با هم می‌سنجد

این شاخص از حاصل‌جمع نرخ تورم سالانه و نرخ بیکاری ساخته می‌شود. در بهار ۱۴۰۵، نرخ بیکاری به ۹.۱ درصد رسید و حدود ۴۵۰ هزار نفر از شمار شاغلان کاسته شد؛ در سمت دیگر، تورم سالانه به حدود ۶۶ درصد و تورم نقطه‌به‌نقطه به ۸۷.۹ درصد صعود کرد. نتیجه این دو عدد، همان شاخص فلاکت ۷۵.۱ درصدی است که در مقایسه با پایان پارسال ۱۶.۹ واحد درصد جهش کرده. معنای ساده آن: خانوارها برای همان سبد کالای پارسال نزدیک به ۸۸ درصد بیشتر هزینه می‌کنند و همزمان امنیت شغلی هم کمتر شده است.

تورم خوراکی؛ جایی که میانگین ملی از سفره عقب می‌ماند

آمار کلی بخشی از واقعیت را پنهان می‌کند. در حالی که تورم نقطه‌به‌نقطه کل ۸۷.۹ درصد است، تورم گروه خوراکی‌ها و آشامیدنی‌ها به ۱۲۸.۱ درصد رسیده؛ یعنی بیش از دو برابر شدن قیمت سبد غذایی در یک سال. روغن و چربی‌ها ۲۶۱.۵ درصد، لبنیات ۱۴۷.۱ درصد، گوشت قرمز و سفید ۱۴۵.۲ درصد و نان و غلات ۱۱۶.۷ درصد گران‌تر از تیر پارسال‌اند. برای خانوارهای کم‌درآمد که سهم خوراک در سبد مصرفی‌شان بسیار بزرگ‌تر از میانگین است، تورمی که واقعا تجربه می‌کنند به‌مراتب فراتر از عدد ملی است.

رکودتورمی؛ نیمه پنهان ماجرا

تورم بالا معمولا با رونق اسمی همراه است، اما این بار نشانه‌ها چیز دیگری می‌گویند. شاخص مدیران خرید که دماسنج فعالیت کسب‌وکارهاست، ماه‌هاست زیر عدد ۵۰ مانده و در مقاطعی به محدوده ۴۳ هم رسیده؛ یعنی فعالیت واحدهای تولیدی در حال انقباض است، نه رشد. این ترکیب «قیمت‌های رو به رشد و کسب‌وکارهای در حال کوچک شدن» دقیقا همان رکود تورمی است: تورم درآمد اسمی را می‌بلعد و رکود فرصت جبران را از بین می‌برد. کاهش ۴۵۰ هزار نفری اشتغال در یک سال، تابلوئی از همین وضعیت است.

کاهش شتاب، پایان گرانی نیست

نرخ تورم ماهانه از حدود ۷ درصد در خرداد به حدود ۳ درصد در تیر کاهش یافته و برخی آن را نشانه آرامش می‌خوانند. اما کاهش نرخ تورم یعنی فقط سرعت رشد قیمت‌ها کمتر شده، نه اینکه قیمت‌ها ارزان شده باشند؛ الگویی که اقتصاددانان آن را «تثبیت موقت پس از شوک» می‌نامند. تا وقتی انتظارات تورمی لنگر نیفتاده و کسری بودجه همچنان از مسیر خلق پول تأمین می‌شود، افت چند دهم واحد درصدی در نرخ ماهانه را نباید با بهبود معیشت اشتباه گرفت.

مثال عددی

تورم نقطه‌به‌نقطه خوراکی‌ها ۱۲۸.۱ درصد است؛ یعنی سبد غذایی که تیر پارسال ۱۰۰ هزار تومان قیمت داشت، امروز به حدود ۲۲۸ هزار تومان رسیده است. حالا این عدد را کنار درآمد بگذاریم: حداقل دستمزد سال ۱۴۰۵ با احتساب مزایا حدود ۲۲ میلیون تومان در ماه است، در حالی که برآوردهای مستقل، سبد معیشت حداقلی را حدود ۷۰ میلیون تومان در ماه می‌دانند؛ یعنی یک کارگر حداقل‌بگیر هر ماه با کسری بیش از ۴۰ میلیون تومان روبه‌روست. همین فاصله است که شاخص فلاکت ۷۵ درصدی در یک عدد خلاصه می‌کند.

برای مقایسه، برآوردهای بین‌المللی تورم جهانی امسال را حدود ۴.۷ درصد پیش‌بینی می‌کنند و بانک‌های مرکزی بزرگ همچنان نرخ بهره را بالا نگه داشته‌اند. اقتصادی با تورم سالانه ۶۶ درصد و شاخص فلاکت ۷۵ درصدی، فاصله بی‌سابقه‌ای با میانگین جهان گرفته است؛ واقعیتی که برای هر تصمیم درباره نگهداشت ارزش دارایی، از نوسان‌های روزانه بازار مهم‌تر است.

نکته‌های کلیدی

• شاخص فلاکت در تیر ۱۴۰۵ به ۷۵.۱ درصد رسید و نسبت به پایان پارسال ۱۶.۹ واحد جهش کرد.
• نرخ بیکاری بهار ۱۴۰۵ به ۹.۱ درصد رسید و حدود ۴۵۰ هزار شغل در یک سال از دست رفت.
• تورم سالانه حدود ۶۶ درصد و نقطه‌به‌نقطه ۸۷.۹ درصد است؛ اما تورم خوراکی‌ها ۱۲۸.۱ درصد.
• روغن و چربی‌ها ۲۶۱.۵ درصد، لبنیات ۱۴۷.۱ درصد و گوشت ۱۴۵.۲ درصد گران‌تر از تیر پارسال‌اند.
• شاخص مدیران خرید ماه‌هاست زیر ۵۰ مانده؛ تورم بالا با انقباض فعالیت کسب‌وکارها همراه شده است.
• فاصله حداقل دستمزد (حدود ۲۲ میلیون تومان با مزایا) و سبد معیشت (حدود ۷۰ میلیون تومان) ماهانه بیش از ۴۰ میلیون تومان کسری می‌سازد.
• کاهش نرخ تورم ماهانه به معنای ارزان شدن قیمت‌ها نیست؛ فقط شتاب افزایش قیمت‌ها کمتر شده است.