راهنمای سرمایه گذاری در تورم بالا؛ سود بانکی یا بازار داراییها؟

اولین سوالی که این روزها ذهن هر فردی را درگیر میکند این است که استراتژی مناسب برای سرمایه گذاری در تورم بالا چیست. با عقبنشینی سیاستگذار از طرحهای شوکدرمانی مانند عرضه بنزین با نرخ پالایشگاهی و توقف افزایش نرخ سود سپرده در اواخر مرداد، به نظر میرسد اقتصاد کلان ایران تثبیت تورم در سطوح جدید را پذیرفته است. این تصمیمات در کمتر از بیست و چهار ساعت پس از اعلام، متوقف شدند و نشان دادند که دغدغههای اجتماعی مانع از اجرای سیاستهای انقباضی شدید شده است.

به زبان ساده، وقتی تورم نقطهبهنقطه به مرز هشتاد و هشت درصد میرسد و سود سپردههای بانکی روی سی و پنج درصد متوقف میماند، نگهداری پول نقد یا سپردهگذاری صرف منجر به افت شدید قدرت خرید میشود. در چنین شرایطی، سرمایهگذار هوشمند باید سبد دارایی خود را به گونهای بچیند که هم در برابر تورم مزمن و ماندگار و هم خطرات ناشی از اصلاحات ناگهانی اقتصادی در آینده کاملا مقاوم باشد تا ارزش واقعی داراییهایش حفظ گردد.

چرخش سیاستگذار و معمای سرمایه گذاری در تورم بالا

لغو سریع طرح فروش بنزین با نرخ هشتاد و هفت هزار و دویست تومانی در منطقه کرمان در کمتر از یک روز و اعلام رسمی مبنی بر عدم افزایش فوری نرخ سود، نشان داد که سیاستگذار فعلا از انقباض واقعی عقب نشسته است. این رفتار که پس از تجربههای ناآرام گذشته رخ داده، پیام روشنی برای فعالان اقتصادی دارد و آن پذیرش تورم در سطوح بسیار بالاتر از میانگینهای تاریخی است. بررسیها نشان میدهد که میانگین تورم از هجده درصد در دهههای گذشته به حدود نود درصد در سالهای اخیر منتقل شده است. این تغییر رژیم تورمی، قواعد بازی را برای صاحبان سرمایه به طور کامل عوض کرده و ضرورت بازنگری در ترکیب داراییها را بیش از پیش نمایان میسازد.

چرا بازار اوراق بایکوت شد

واکنش بازار به این بنبست سیاستی بسیار معنادار است. در حراج دهم اوراق دولتی، اوراق یکساله با استقبال صفر درصدی مواجه شد که نشان از بایکوت بازار در برابر نرخهای فعلی دارد. صندوقهای درآمد ثابت سهم اوراق را در سبد خود به حدود بیست درصد کاهش داده که زیر سقف قانونی است و به سمت سپردههای بانکی با سهم پنجاه و شش درصدی متمایل شدهاند. در همین حال، سیاستگذار پولی از طریق عملیات بازار باز با پذیرش تنها شصت همت از سفارش سیصد و پنجاه همتی بانکها و سررسید شدن هفتاد همت، در حال مکش خالص ده همتی نقدینگی از سیستم بانکی است. این شرایط، بازار پول را تشنه نگه داشته و چشم انداز سودآوری بدون ریسک را با ابهامات فراوانی روبرو کرده است.

اثر تورم بر سبد معیشت و ارزش پول

آمارهای رسمی تیرماه نشان میدهد که تورم سالانه به شصت و شش درصد رسیده و فشار قیمتها به هیچ وجه کاهش نیافته است. تورم گروه خوراکیها و آشامیدنیها از صد و بیست و هشت درصد عبور کرده که این اعداد به معنای افت شدید قدرت خرید تا مرز سی و شش درصد برای گروههای مختلف است. وقتی سبد معیشت به نود میلیون تومان میرسد و هزینهها تنها در چهار ماه چهل و هفت میلیون تومان افزایش مییابد، ارزش واقعی پساندازهای خرد و کلان نیز با سرعت مشابهی در حال ذوب شدن است. اینجاست که اهمیت دور شدن از توهم پولی و درک واقعیت کاهش ارزش داراییهای ریالی اهمیت پیدا میکند.

مثال عددی از سود حقیقی منفی

فرض کنید شما سرمایه خود را در بانکی قرار میدهید که به شما سود سی و پنج درصدی پرداخت میکند. در ظاهر و بر روی کاغذ، سرمایه شما در حال رشد است و سود دریافت میکنید، اما وقتی تورم نقطه به نقطه حدود هشتاد و هشت درصد باشد، نرخ سود حقیقی شما بیش از پنجاه واحد درصد منفی خواهد بود. یعنی در پایان سال، با وجود دریافت سود بانکی، قدرت خرید سرمایه شما نسبت به سال قبل نصف شده است. این مثال به خوبی نشان میدهد که چرا تکیه صرف به بازدهیهای اسمی نمیتواند از افت ارزش سرمایه در برابر شتاب تورم جلوگیری کند.

نکتههای کلیدی

• نرخ سود حقیقی در حال حاضر به شدت منفی است و نگهداری بلندمدت سرمایه در قالب ریال باعث افت محسوس قدرت خرید میشود.
• توقف مقطعی شوکدرمانی به معنای حذف کامل ریسک نیست، بلکه سایه اصلاحات ناگهانی و معوق همچنان بر سر بازارهای مالی سنگینی میکند.
• سیاستهای انقباضی پنهان از طریق مکش نقدینگی ادامه دارد و این موضوع میتواند هزینه تامین مالی را در بازارهای مختلف افزایش دهد.
• بازار به نرخهای فعلی اوراق روی خوش نشان نداده و انتظار حرکت نرخ بهره به سمت مرزهای بالاتر، استراتژی نهادهای مالی را تغییر داده است.
• تنوعبخشی به داراییها برای مقابله همزمان با تورم ماندگار و شوکهای احتمالی اقتصادی، مهمترین سپر دفاعی شما خواهد بود.