تورم تیر ۱۴۰۵ کاهش یافت؛ آیا قله تورم پشت سر است؟
تورم تیر ۱۴۰۵ به ۸۷.۹ درصد کاهش یافت؛ اما جهش خوراکی‌ها، کسری بودجه و بازده واقعی منفی سپرده‌ها از تداوم فشار اقتصادی حکایت دارد.
تورم تیر ۱۴۰۵ با عقب‌نشینی محدود از قله خرداد، این پرسش مهم را پیش روی سرمایه‌گذار ایرانی قرار داده است: آیا موج گرانی فروکش کرده یا فقط برای مدتی آرام گرفته است؟ تورم نقطه‌به‌نقطه از ۸۸.۶ درصد در خرداد به ۸۷.۹ درصد در تیر رسید، اما جزئیات سبد مصرف خانوار هنوز نشانه‌ای روشن از پایان فشار تورمی ارائه نمی‌کند.
پاسخ کوتاه
کاهش تورم نقطه‌به‌نقطه تیر، نخستین افت در سه ماه بود؛ بااین‌حال فاصله ۰.۷ واحد درصدی با سقف خرداد برای اثبات تغییر روند کافی نیست. تورم ماهانه ۳.۱ درصد، تورم سالانه ۶۶ درصد و تورم ۱۲۸.۱ درصدی خوراکی‌ها نشان می‌دهد سطح عمومی قیمتها همچنان با سرعت زیادی افزایش یافته است.
آیا تورم تیر ۱۴۰۵ واقعا مهار شده است؟
تعبیر کاهش تورم به‌عنوان نشانه مهار، بیش از هر چیز به افت نرخ ماهانه تکیه دارد. تورم ماهانه تیر ۳.۱ درصد اعلام شده، درحالی‌که نرخ ماهانه خرداد در دادههای مبادلاتی و بانکی بین ۸.۸ تا ۹.۵ درصد بوده است. بنابراین می‌توان از کاهش شتاب ماهانه سخن گفت، اما کاهش شتاب با ارزانشدن کالاها یا پایان تورم یکسان نیست.
کارشناسان تعدیل انتظارات پس از کاهش تنشهای ژئوپلیتیک و محدودیت‌های دریایی را از عوامل آرامش تیر می‌دانند. این عامل می‌تواند نوسان کوتاه‌مدت را توضیح دهد، ولی الزاما ناترازی‌های مزمن اقتصاد را برطرف نمی‌کند. به همین دلیل، بازگشت تنش‌ها یا تشدید محدودیت‌های دریایی ممکن است دوباره فشار هزینه را افزایش دهد.
چرا سفره خانوار هنوز کوچک‌تر می‌شود؟
شدت تورم در بخش خوراکی بسیار بیشتر از شاخص کل است. تورم نقطه‌به‌نقطه خوراکی‌ها به ۱۲۸.۱ درصد رسید و برای ششمین ماه متوالی سه‌رقمی باقی ماند. این نرخ در مناطق روستایی حتی به ۱۴۰ درصد رسیده و بیش از دو‌سوم اقلام پایش‌شده در محدوده تورم بحرانی قرار گرفته‌اند.
روغن‌ها و چربی‌ها با تورم ۲۶۱.۵ درصدی در کانون فشار بوده‌اند؛ تورم روغن جامد ۳۹۹.۵ درصد و روغن مایع ۳۴۴.۳ درصد ثبت شده است. شیر، پنیر و تخم‌مرغ ۱۴۷.۱ درصد، گوشت ۱۴۵.۲ درصد و نان و غلات ۱۱۶.۷ درصد گران‌تر شده‌اند. حذف ارز ترجیحی کالاهای اساسی و جایگزینی آن با کالابرگ ثابت یک‌میلیون‌تومانی، بخشی از این جهش را توضیح می‌دهد.
کاهش تورم برای درآمد خانوار چه معنایی دارد؟
حداقل دستمزد سال ۱۴۰۵ معادل ۶۰ درصد افزایش یافت، اما هزینه سبد خوراکی استاندارد نسبت به تیر ۱۴۰۴ حدود ۱۳۳ درصد رشد کرد. در نتیجه، سهم خوراک از درآمد خانوار دارای حداقل دستمزد، از ۵۹ درصد به ۷۴.۵ درصد رسید. حقوق کارمندان و بازنشستگان نیز به‌طور متوسط حدود ۳۰ درصد افزایش یافته است.
کالابرگ یک‌میلیون‌تومانی اکنون فقط ۱۸ درصد سبد خوراکی مشمول را پوشش می‌دهد. ارزش تعدیل‌شده آن برای حفظ قدرت خرید اولیه باید حدود ۱.۷۳ میلیون تومان می‌بود. این شکاف نشان می‌دهد حتی با کاهش جزئی نرخ تورم کل، فشار معیشتی می‌تواند ادامه پیدا کند.
سپرده بانکی در برابر تورم چه وضعی دارد؟
نرخ سود سپرده یک‌ساله ۲۳ درصد است و نرخ بین‌بانکی نیز با ثبت ۲۳.۹۷ درصد به سقف ۲۴ درصدی کریدور نزدیک شده است. در برابر تورم نقطه‌به‌نقطه ۸۷.۹ درصدی، بازده واقعی سپرده تقریبا منفی ۳۵ واحد درصد برآورد شده است. این مقایسه صرفا فرسایش قدرت خرید را نشان می‌دهد و به‌تنهایی مبنایی برای انتخاب میان سپرده، طلا، ارز یا سهام نیست؛ زیرا هر دارایی ریسک و افق زمانی متفاوتی دارد.
مثال عددی: فرض کنید سهم خوراک از درآمد یک خانوار در تیر ۱۴۰۴ همان ۵۹ درصد بوده باشد. رسیدن این سهم به ۷۴.۵ درصد در تیر ۱۴۰۵ یعنی ۱۵.۵ واحد درصد از فضای درآمدی بیشتری به خوراک اختصاص یافته و ظرفیت پرداخت سایر هزینه‌ها محدودتر شده است.
چه عواملی می‌توانند تورم را دوباره بالا ببرند؟
در افق یک‌فصلی، نزدیک به ۹۰ درصد نوسان پیش‌بینی‌نشده تورم با شوک فشار هزینه، شامل ارز، انرژی و نهادهها توضیح داده می‌شود. بااین‌حال، ریشه ماندگاری تورم همچنان به ناترازی بودجه و رشد نقدینگی گره خورده است. چرخه کسری بودجه، تأمین مالی پولی، افزایش نقدینگی، جهش ارز و قیمتها و سپس کسری بیشتر، مهم‌ترین خطر ساختاری محسوب می‌شود.
شاخص فلاکت نیز از ۶۴.۲ درصد در فصل قبل به ۷۱.۱ درصد در بهار ۱۴۰۵ رسید؛ ترکیبی از تورم سالانه ۶۲ درصد و بیکاری ۹.۱ درصد. این شاخص در لرستان ۱۲۱.۵ درصد بوده و تفاوت شدید فشار اقتصادی میان استان‌ها را آشکار میکند.
نکته‌های کلیدی
- افت تورم نقطه‌به‌نقطه از ۸۸.۶ به ۸۷.۹ درصد کوچک‌تر از آن است که به‌تنهایی تغییر روند را ثابت کند.
- تورم خوراکی ۱۲۸.۱ درصدی همچنان مهم‌ترین فشار مستقیم بر بودجه خانوار است.
- کاهش تنش‌ها می‌تواند شتاب تورم را موقتا کم کند، اما کسری بودجه و نقدینگی عوامل ماندگارترند.
- نرخ‌های سود اسمی بدون توجه به تورم، تصویر دقیقی از تغییر قدرت خرید ارائه نمی‌کنند.
- نتیجه‌گیری درباره بازارهای دارایی از یک گزارش ماهانه می‌تواند گمراه‌کننده باشد.
پرسش‌های متداول
آیا کاهش تورم تیر به معنی ارزانشدن کالاهاست؟
خیر. کاهش نرخ تورم یعنی سرعت رشد قیمتها کمتر شده است؛ نه اینکه سطح قیمتها پایین آمده باشد.
چرا تورم خوراکی از تورم کل بیشتر است؟
حذف ارز ترجیحی، افزایش هزینه نهادهها و فشارهای ارزی و انرژی بر کالاهای اساسی اثر بیشتری گذاشتهاند. به همین دلیل تورم خوراکی به ۱۲۸.۱ درصد رسیده است.
آیا قله تورم ایران پشت سر گذاشته شده است؟
هنوز داده کافی برای پاسخ قطعی وجود ندارد. پایداری کاهش در ماههای بعد و وضعیت بودجه، نقدینگی، ارز، انرژی و تنشهای بینالمللی برای تشخیص تغییر روند اهمیت دارد.
