تورم ایران در سال ۱۴۰۵؛ دارایی‌های ریالی در دو سناریو

تورم ایران در سال ۱۴۰۵ دیگر فقط مسئله کاهش قدرت خرید نیست؛ تغییر هدف سیاست‌گذار از «کاهش تورم» به «جلوگیری از تشدید آن» نشان می‌دهد اقتصاد وارد مرحله‌ای شده که حفظ ثبات نسبی نیز دستاوردی دشوار تلقی می‌شود. برای سرمایه‌گذار ایرانی، تفاوت میان تورم بالا اما مهارشده و حرکت به سوی ابرتورم، مستقیما بر ارزش واقعی سپرده و سایر دارایی‌های ریالی اثر می‌گذارد.

پاسخ کوتاه

تورم نقطه‌به‌نقطه ۸۷.۹ درصدی و تورم سالانه ۶۶ درصدی نشان می‌دهد کاهش تورم ماهانه به ۳.۱ درصد هنوز به معنای تغییر پایدار مسیر قیمت‌ها نیست. آینده دارایی‌های ریالی به این بستگی دارد که انضباط پولی بتواند رشد نقدینگی و کسری بودجه را مهار کند یا چرخه کسری، تأمین مالی پولی و جهش ارز فعال بماند.

چرا لنگر سیاستی تورم تغییر کرده است؟

در شرایط عادی، سیاست پولی با هدف پایین آوردن نرخ تورم طراحی می‌شود. اما هنگامی که شوک جنگ، کسری بودجه و فشار هزینه هم‌زمان ظاهر می‌شوند، هدف کوتاه‌مدت ممکن است به جلوگیری از شتاب بیشتر قیمت‌ها تغییر کند. این جابه‌جایی ظاهرا کوچک، پیام مهمی دارد: بازگشت سریع به تورم پایین دیگر سناریوی پایه نیست.

تورم نقطه‌به‌نقطه تیر به ۸۷.۹ درصد و تورم سالانه به ۶۶ درصد رسیده است. هم‌زمان، تورم ماهانه از ۷.۴ درصد در خرداد به ۳.۱ درصد در تیر کاهش یافته؛ بااین‌حال این افت می‌تواند تثبیت موقت پس از یک شوک باشد. در واقع، یک ماه آرام‌تر برای اثبات پایان رژیم تورمی کافی نیست، به‌خصوص وقتی فشار خوراکی‌ها همچنان بسیار شدید است.

تورم ایران در سال ۱۴۰۵ به کدام سناریو می‌رسد؟

در سناریوی نخست، اقتصاد با تورم بالا اما مهارشده روبه‌رو می‌ماند. افزایش ۱.۵ واحد درصدی سپرده قانونی بانک‌ها، کنترل ترازنامه و رساندن نرخ بین‌بانکی به ۲۳.۹۷ درصد نشانه‌های انتخاب مسیر انقباضی هستند. نرخ بین‌بانکی اکنون فقط ۳ واحد پایه با سقف ۲۴ درصدی کریدور فاصله دارد و هدف رشد نقدینگی نیز حدود ۳۵ درصد اعلام شده است.

سناریوی دوم زمانی شکل می‌گیرد که کسری بودجه جنگی از مسیر تأمین مالی پولی پوشش داده شود. در این چرخه، کسری به رشد پول، جهش ارز و افزایش قیمت‌ها منجر می‌شود؛ سپس هزینه‌های بالاتر، کسری تازه‌ای می‌سازد. اگر این حلقه خودتقویت‌شونده متوقف نشود، مسئله از تورم مزمن به خطر ابرتورم تغییر می‌کند. فاصله دلار آزاد ۱۸۷,۸۰۰ تومانی با نرخ رسمی حدود ۱۳۱ هزار تومان نیز نشان می‌دهد انتظارات تورمی هنوز خاموش نشده‌اند.

سود واقعی سپرده‌های ریالی چقدر است؟

سود یک‌ساله سپرده ۲۳ درصد است، درحالی‌که تورم سالانه ۶۶ درصد ثبت شده است. بنابراین بازده اسمی مثبت، الزاما به معنای حفظ قدرت خرید نیست. این شکاف توضیح می‌دهد چرا مقایسه دارایی‌ها صرفا با عدد سود اعلامی می‌تواند گمراه‌کننده باشد.

مثال عددی: فرض کنید ارزش یک سبد مصرفی در ابتدای دوره ۱۰۰ واحد باشد. با تورم سالانه ۶۶ درصدی، هزینه همان سبد به ۱۶۶ واحد می‌رسد؛ درحالی‌که یک دارایی ریالی با رشد اسمی ۲۳ درصدی به ۱۲۳ واحد می‌رسد. این مثال توصیه سرمایه‌گذاری نیست، بلکه تفاوت بازده اسمی و قدرت خرید واقعی را نشان می‌دهد.

چرا فشار معیشتی از تورم عمومی شدیدتر است؟

تورم نقطه‌به‌نقطه خوراکی‌ها و آشامیدنی‌ها به ۱۲۸.۱ درصد رسیده است. در همین گروه، روغن و چربی‌ها ۲۶۱.۵ درصد، لبنیات ۱۴۷.۱ درصد و گوشت ۱۴۵.۲ درصد افزایش داشته‌اند. به همین دلیل، تجربه خانوار می‌تواند بسیار سخت‌تر از عدد تورم عمومی باشد.

این فشار با شکاف درآمد و هزینه نیز تشدید می‌شود: حداقل دریافتی کارگر با مزایا ۲۲ میلیون تومان است، اما هزینه سبد معیشتی حدود ۷۰ میلیون تومان برآورد شده است. شاخص فلاکت ۷۵.۱ درصدی نیز نشان می‌دهد تورم فقط یک متغیر مالی نیست و مستقیما بر مصرف، پس‌انداز و توان ریسک‌پذیری خانوار اثر دارد.

آیا افزایش نرخ بهره به‌تنهایی کافی است؟

حدود ۹۰ درصد نوسان غیرمنتظره تورم در افق یک‌فصلی به شوک فشار هزینه نسبت داده شده، اما عامل ماندگاری تورم، ناترازی مزمن بودجه است. نرخ بهره بالاتر ممکن است تقاضای اعتباری را محدود کند، ولی هم‌زمان هزینه تأمین مالی بنگاه‌ها را افزایش می‌دهد. بنابراین مهار پایدار تورم به هماهنگی سیاست پولی، بودجه‌ای و ارزی نیاز دارد و با یک ابزار منفرد حاصل نمی‌شود.

نکته‌های کلیدی

• کاهش تورم ماهانه از ۷.۴ به ۳.۱ درصد هنوز نشانه قطعی تغییر روند نیست.
• سیاست‌گذار اکنون بیش از کاهش سریع تورم، بر جلوگیری از تشدید آن تمرکز دارد.
• افزایش سپرده قانونی و نرخ بالای بین‌بانکی، اجزای سناریوی انقباضی هستند.
• کسری بودجه و تأمین مالی پولی می‌توانند چرخه تورم و جهش ارز را تقویت کنند.
• سود اسمی ۲۳ درصدی باید در کنار تورم سالانه ۶۶ درصدی سنجیده شود.
• تحلیل دارایی‌های ریالی باید سناریومحور باشد، نه متکی به نوسان یک‌ماهه قیمت‌ها.