بحران نرخ سود سپرده بانکی؛ چرا اوراق ۴۰ درصدی خریدار ندارد؟

در روزهایی که تورم به رکوردهای جدیدی دست پیدا کرده است، وضعیت نرخ سود سپرده بانکی برای سرمایه‌گذاران ایرانی به یک چالش حیاتی تبدیل شده است. در حالی که آمارهای رسمی خبر از روزهای سخت اقتصادی می‌دهند، واکنش بازارهای پول و بدهی به این شرایط کاملا متفاوت از گذشته است.

پاسخ کوتاه

با وجود تورم نقطه به نقطه ۸۷.۹ درصدی، سود بانکی روی ۲۳ درصد ثابت مانده که به معنای نرخ بهره واقعی به شدت منفی است. همزمان، سرمایه‌گذاران کلان حتی به سودهای نزدیک به ۴۰ درصدی اوراق دولتی هم دست رد زده‌اند و بازار در حال قیمت‌گذاری تورم بسیار بالاتری برای آینده است.

آیا نرخ سود سپرده بانکی تغییر می کند

بانک مرکزی برای کنترل ضریب فزاینده پولی و مهار خلق نقدینگی که اکنون به رکورد ۱۷ هزار همت رسیده است، سیاست‌های انقباضی شدیدی را در پیش گرفته است. در همین راستا، نسبت سپرده قانونی بانک‌ها در دو مرحله مجموعا ۱.۵ واحد درصد افزایش یافت. نتیجه این فشارها رسیدن نرخ سود بین‌بانکی به عدد ۲۳.۹۷ درصد است که تنها سه واحد پایه با سقف کریدور تعیین شده یعنی ۲۴ درصد فاصله دارد. با وجود این انقباض پولی و جذب نقدینگی از سیستم، همچنان نرخ سود اعلامی برای مردم همان ۲۳ درصد تثبیت شده باقی مانده است.

بایکوت اوراق دولتی چه پیامی برای اقتصاد دارد

اتفاق مهم و معنادار دیگر در بازار بدهی رخ داده است. در دهمین حراج اوراق دولتی، نرخ بازده تا سررسید به محدوده ۳۹.۷ تا ۳۹.۹ درصد رسید، اما دولت نتوانست حتی یک درصد از اوراق یک‌ساله خود را به فروش برساند. فروش تنها ۲۲ درصد از اوراق دوساله و ۶۷ درصد از اوراق سه‌ساله، نشان‌دهنده بایکوت خریداران و عدم پذیرش این نرخ‌ها برای بلندمدت است. وقتی بازار حاضر نیست سود قطعی حدود ۴۰ درصد را بپذیرد، یعنی فعالان اقتصادی انتظار دارند تورم در سال‌های پیش رو به مراتب بالاتر از این اعداد باشد. این رفتار با پیش‌بینی نهادهای بین‌المللی مبنی بر رسیدن تورم ایران به ۶۹ درصد در سال ۲۰۲۶ همخوانی دارد.

واکنش صندوق های درآمد ثابت به بحران فعلی

در این فضای مبهم، صندوق‌های درآمد ثابت بزرگ که معمولا بازیگران اصلی بازار اوراق هستند، استراتژی خود را تغییر داده‌اند. این صندوق‌ها سهم اوراق را در سبد خود به حدود ۲۰ درصد کاهش داده‌اند که حتی زیر حداقل قانونی ۲۵ درصدی است. در مقابل، سهم سپرده را به قله ۵۶ درصد رسانده‌اند. این کوچ نقدینگی نشان می‌دهد که بازار هوشمند خود را برای نرخ‌های بهره بالاتر آماده می‌کند و فعلا نقدشوندگی را به قفل شدن پول در اوراق ترجیح می‌دهد.

یک مثال عددی از نرخ بهره واقعی

فرض کنید شما یک میلیارد تومان سرمایه دارید و آن را در بانک با همان نرخ ۲۳ درصد سرمایه‌گذاری می‌کنید. در پایان یک سال، سرمایه شما یک میلیارد و ۲۳۰ میلیون تومان خواهد بود. اما با توجه به تورم نقطه به نقطه ۸۷.۹ درصدی، قدرت خرید این پول نسبت به روز اول به شدت افت کرده است. در واقع نرخ بهره واقعی در این شرایط حدود منفی ۶۵ واحد درصد است و این یعنی حفظ ریال در حساب‌های بلندمدت، سالانه بخش بزرگی از ارزش واقعی دارایی شما را ذوب می‌کند.

نکته های کلیدی

• تثبیت سود یک‌ساله روی ۲۳ درصد در برابر تورم ۸۸ درصدی.
• رسیدن نرخ سود بین‌بانکی به سقف ۲۴ درصدی کریدور.
• عدم استقبال بازار از اوراق دولتی با بازدهی نزدیک به ۴۰ درصد.
• افت رشد اقتصادی به منفی ۳ درصد در پنج ماه گذشته.
• رشد ۵۶ درصدی نقدینگی و ثبت رکورد ۱۷ هزار هزار میلیارد تومان.