آینده قیمت نفت؛ بشکه‌های کاغذی اوپک‌پلاس چه می‌گویند؟

آینده قیمت نفت فقط به باز یا بسته ماندن تنگه هرمز وابسته نیست؛ پشت نوسان برنت، موجی از عرضه برنامه‌ریزی‌شده قرار دارد که هنوز بخش بزرگی از آن به بشکه واقعی روی آب تبدیل نشده است. اوپک‌پلاس چرخه بازگرداندن کاهش داوطلبانه ۱.۶۵ میلیون بشکه‌ای را تکمیل کرده، اما اختلال‌های صادراتی فعلا اثر کامل این تصمیم را پنهان نگه داشته‌اند.

پاسخ کوتاه

بازار نفت میان کمبود فعلی عرضه و خطر مازاد بعدی گرفتار شده است. اگر اختلال مسیرهای صادراتی کاهش یابد، عرضه بازگشتی اوپک‌پلاس ممکن است هم‌زمان با افت تقاضای جهانی وارد بازار شود و فشار نزولی ایجاد کند؛ سناریویی که برای درآمد نفتی و بودجه ایران اهمیت مستقیم دارد.

آینده قیمت نفت چرا فقط به هرمز وابسته نیست؟

برنت در ۱۴ اوت به ۸۷.۰۸ دلار و نفت آمریکا به ۸۱.۳۱ دلار رسید و رشد هفتگی حدود ۴ درصدی ثبت کرد. بااین‌حال، برنت پیش‌تر از محدوده نزدیک به ۱۰۰ دلار عقب‌نشینی کرده و در بازه ۸۴ تا ۸۸ دلار قرار گرفته بود. بخش مهمی از قیمت فعلی را می‌توان هزینه‌ای دانست که بازار برای ریسک جنگ، آسیب زیرساخت‌ها و اختلال حمل‌ونقل می‌پردازد.

در ۲ اوت، هفت کشور اوپک‌پلاس توافق کردند تولید را از سپتامبر روزانه ۱۸۸ هزار بشکه افزایش دهند. با اجرای این تصمیم، بازگشت کاهش‌های داوطلبانه آوریل ۲۰۲۳ به مجموع روزانه ۱.۶۵ میلیون بشکه کامل می‌شود. البته کاهش جداگانه ۲ میلیون بشکه‌ای همچنان تا پایان سال پابرجاست و نشست بعدی برای ۶ سپتامبر تعیین شده است.

بشکه‌های کاغذی چه زمانی واقعی می‌شوند؟

افزایش‌های اعلام‌شده در ماه‌های گذشته عمدتا روی کاغذ باقی مانده‌اند. اختلال صادرات از خلیج فارس، روسیه و قزاقستان مانع شده است تمام ظرفیت افزوده‌شده به نفت قابل‌معامله و محموله‌های روی آب تبدیل شود. تعمیر زیرساخت‌های آسیب‌دیده نیز کند و پرهزینه است.

با وجود این محدودیت‌ها، تولید اوپک در ژوئیه روزانه ۱.۶۵۹ میلیون بشکه افزایش یافت و به ۲۳.۶۳۲ میلیون بشکه رسید. مجموع تولید اوپک‌پلاس نیز با رشد ماهانه ۱.۴۲۴ میلیون بشکه‌ای به ۳۷.۶۵۵ میلیون بشکه در روز رسید. بنابراین عرضه رسمی در حال بازگشت است، حتی اگر بازار هنوز همه آن را در مسیرهای صادراتی مشاهده نکند.

افت تقاضا چه خطری برای برنت دارد؟

برآورد تقاضای جهانی برای ۲۰۲۶ به کاهش روزانه ۱.۶ میلیون بشکه رسیده؛ رقمی که از افت یک‌میلیون‌بشکه‌ای پیش‌بینی قبلی شدیدتر و بزرگ‌ترین کاهش از دوران کروناست. در برآوردی دیگر، رشد تقاضا برای چهارمین بار به روزانه ۵۸۰ هزار بشکه تقلیل یافته است.

نشانه‌های افزایش موجودی نیز قابل‌توجه‌اند. ذخایر تجاری نفت خام آمریکا در هفته منتهی به ۷ اوت، ۱۷.۴ میلیون بشکه بالا رفت و به ۴۲۴.۴ میلیون بشکه رسید؛ بزرگ‌ترین رشد هفتگی از ژانویه ۲۰۲۳. البته عرضه جهانی نیز روزانه ۴.۳ میلیون بشکه کاهش یافته و کسری فعلی بازار حدود ۱.۲۷ میلیون بشکه در روز برآورد می‌شود. همین تضاد، مسیر قیمت را شکننده کرده است.

ریزش نفت چه اثری بر اقتصاد ایران دارد؟

نفت ایران صرفا نسخه‌ای از برنت با همان قیمت نیست. تخفیف نفت ایران نسبت به برنت از حدود ۸ دلار در ۲۰۲۳ به ۱۴ تا ۱۷ دلار در ۲۰۲۶ رسیده و قیمت محقق‌شده آن حدود ۵۶ دلار برآورد شده است؛ درحالی‌که سر‌به‌سر مالی نزدیک به ۱۲۴ دلار است.

صادرات ایران در سه‌ماهه نخست ۲۰۲۶ حدود ۱.۷۱ میلیون بشکه در روز بود و ۹۲ درصد آن به پالایشگاه‌های مستقل شاندونگ چین می‌رفت. این تمرکز خریدار، در کنار تخفیف بالا، باعث می‌شود افت برنت بتواند درآمد ارزی را سریع‌تر محدود کند و از مسیر بودجه و انتظارات ارزی بر بازار دلار ایران اثر بگذارد.

یک مثال عددی از شکاف قیمت نفت ایران

فرض کنید برنت همان ۸۷.۰۸ دلار باشد و نفت ایران با تخفیف ۱۴ تا ۱۷ دلاری معامله شود. فاصله قیمت فروش با برنت چشمگیر خواهد بود؛ ضمن آنکه قیمت محقق‌شده حدود ۵۶ دلار، تنها ۶۸ دلار پایین‌تر از سر‌به‌سر مالی ۱۲۴ دلاری است. این مثال نشان می‌دهد قله برنت لزوما به معنای درآمد نفتی مطلوب برای ایران نیست.

نکته‌های کلیدی

• بازگشت کاهش داوطلبانه ۱.۶۵ میلیون بشکه‌ای از سپتامبر کامل می‌شود.
• اختلال صادراتی مانع ورود کامل افزایش تولید به بازار واقعی شده است.
• افت تقاضای جهانی می‌تواند پس از عادی‌شدن مسیرها با موج عرضه برخورد کند.
• اختلال پالایشگاه‌ها ممکن است قیمت فرآورده‌ها را از نفت خام جدا کند.
• تخفیف ۱۴ تا ۱۷ دلاری نفت ایران، اثر افت برنت بر درآمد ارزی را مهم‌تر می‌کند.
• این داده‌ها سناریوها را توضیح می‌دهند و به‌تنهایی مبنای تصمیم خرید یا فروش نیستند.